રસદર્શન-૧૧

 ગીત અને રસદર્શન-

ગીતઃ કવિ શ્રી અનિલ ચાવડા.
રસદર્શનઃ દેવિકા ધ્રુવ.

ઈચ્છાઓથી ભરચક બરણી ફૂટી ગઈ રે લોલ…...

ખૂબ જાળવી તોય હાથથી છૂટી ગઈ રે લોલ,
ઈચ્છાઓથી ભરચક બરણી ફૂટી ગઈ રે લોલ.

કઈ રીતે એ ફૂટી ગઈ
સૌ ચરચો ચરચો ચરચોજી,
કાચ તૂટતા વેરાઈ કંઈ
કરચો કરચો કરચોજી.
કરચો વીણવામાં જ જિંદગી ખૂટી ગઈ રે લોલ;
ઈચ્છાઓથી ભરચક બરણી ફૂટી ગઈ રે લોલ.

મનની આ અભરાઈ ખૂબ જ
ઊંચી ઊંચી ઊંચીજી,
અને અમે સંતાડી રાખી
કૂંચી કૂંચી કૂંચીજી.
તોય કઈ ટોળી આવીને લૂટી ગઈ રે લોલ?
ઈચ્છાઓથી ભરચક બરણી ફૂટી ગઈ રે લોલ.

રસદર્શનઃ દેવિકા ધ્રુવ

 ગુજરાતી કાવ્ય-જગતનો એક નવો અવાજ, એક તાજગીભર્યો યુવાન ચમકારો એટલે કવિ શ્રી અનિલ ચાવડા.    ૨૦૧૦થી સાહિત્ય અકાદમીના એકથી વધુ એવોર્ડ પ્રાપ્ત કરનારા શ્રી અનિલ ચાવડાનું લોકગીતના લયમાં લખાયેલું આ  મસ્ત મઝાનું ગીત “ઈચ્છાઓની ભરચક બરણી ફૂટી ગઈ રે લોલ” વાંચતાની સાથે જ મન મોહી લે છે. ઉપરઉપરથી રમતિયાળ જણાતા આ ગીતના ભાવો અનેક અર્થછાયાઓ ઊભી કરે છે. 

પ્રથમ પંક્તિ જ કાર્યના કારણોથી શરુ થાય છે. ખૂબ જાળવી છે તો યે બરણી ફૂટી ગઈ છે. એવું નથી કે એ બેદરકારીથી છૂટી ગઈ છે ! ભલા, આવું તે કંઈ થાય? ના થાય.પણ તો યે થયું. કારણ કે, આ બરણી કોઈ સામાન્ય બરણી નથી. એ તો છે ઇચ્છાઓની બરણી. વાહ ! શું નવીન કલ્પન છે? ગીતની ધ્રુવ પંક્તિ પણ એ જ છે કે, ઈચ્છાઓથી ભરચક બરણી ફૂટી ગઈ રે લોલ. આ ઇચ્છાઓની  વાત આવે ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે જ એ જીંદગીના ચિંતન-પ્રદેશે પહોંચાડી દે છે.

પહેલાં અંતરામાં કવિ પૂછે છે કે, કઈ રીતે બરણી ફૂટી ?કેટલી કરચો વેરાઈ ગઈ? એને વીણવામાં જીવન પૂરું થઈ ગયું !

“કઈ રીતે એ ફૂટી ગઈ
સૌ ચરચો ચરચો ચરચોજી,
કાચ તૂટતા વેરાઈ કંઈ
કરચો કરચો કરચોજી
કરચો વીણવામાં જ જિંદગી ખૂટી ગઈ રે લોલ;
ઈચ્છાઓથી ભરચક બરણી ફૂટી ગઈ રે લોલ.

જરા ઉંડાણથી વિચારીશું  તો ભાવકના ભાવ વિશ્વ અનુસાર તેમાંથી અનેક અર્થો નિષ્પન્ન થાય છે. માનવીની ઈચ્છાઓના જો કોઈ ધ્યેય ન હોય,તેને પૂર્ણ કરવાના સંકલ્પ,મક્કમતા અને સંપૂર્ણ તૈયારી ન હોય તો એવી ઈચ્છાઓની બરણી ફૂટે તેમાં કોઈ નવાઈ નથી. તો સાથે સાથે એ બધું જ હોય છતાંયે  પ્રારબ્ધ વાંકુ હોય તો સફળતા ન મળે અને ફૂટવાના સંજોગો ઉભા થઈ જાય એમ પણ બને. જીંદગીની આ એક અનુત્તર સમસ્યા છે. આવી ગંભીર વાતને  કલમના જાણે કે એક  જ લસરકાની જેમ કેટલી સહજતાથી કવિએ આલેખી છે!

વિષયનો ક્રમિક વિકાસ કરતાં બીજા અંતરામાં એ જ વાત આગળ વધે છે. જાણે કવિ પોતે કારણોની પળોજણમાં ઊંડા ખૂંપે છે કે, મનની ખૂબ ઊંચી છાજલીએ એની કૂંચી મૂકી હતી. તો યે કોણ જાણે કોણ આવી એને લૂંટી ગયું? ને બધું યે ફૂટી ગયું?

“મનની આ અભરાઈ ખૂબ જ
ઊંચી ઊંચી ઊંચીજી,
અને અમે સંતાડી રાખી
કૂંચી કૂંચી કૂંચીજી
તોય કઈ ટોળી આવીને લૂટી ગઈ રે લોલ?
ઇચ્છાઓથી ભરચક બરણી ફૂટી ગઈ રે લોલ.

અહીં મને સંસ્કૃતનું એક સુંદર સુભાષિત યાદ આવે છેઃ
मनसा चिन्तितं कार्यं वचसा न प्रकाशयेत्।
अन्यलक्षितकार्यस्य यतः सिध्धिर्न जायते॥
.
મનથી વિચારેલા કામને કદી કોઈની આગળ જાહેર ન કરવું .બીજાંના ધ્યાનમાં આવેલ કાર્યને સફળતા મળતી નથી!

કંઈક આવો જ ભાવ આ બીજાં અંતરામાં સમાયેલો છે કે જ્યાં સુધી નક્કી કરેલ કામ કે કોઈ સારો આશય/ઇચ્છા અંગે બહુ વાતો નહિ કરવી પણ એને પાર પાડવા મથતા રહેવું. કારણ દુનિયા તો દોરંગી છે.ક્યારે કયા ઢાળમાં વળી જાય,કહેવાય નહિ! કેટલીક વાર સાથ-સંવાદ ને બદલે વિખવાદ ઉભો થાય અને બધું વેરવિખેર કરી નાંખે. સજ્જતાની સાથે સાથે સજાગતા અને સભાનતા ખૂબ જ જરૂરી હોય છે.

અગાઉ કહ્યું તેમ એક બીજો પણ ગૂઢાર્થ નીકળે છે. ફરી વાર આખું યે ગીત વાંચતા એમ લાગે છે કે, આમ તો આમાં કશુંક ફૂટ્યાની વેદના વ્યક્ત થઈ છે. વ્યથાની કથા કરી છે, કાચ ફૂટ્યાથી થતી ઝીણી ઝીણી કરચો પથરાયાની અને કદાચ વાગ્યાની  વાત છે. અરમાનોની આતશબાજી સળગી છે. છતાં ક્યા યે ચીસ નથી,આહ નથી,પીડા નથી, કોઈ રુદન નથી.બલ્કે શાંતિપૂર્વકનો સાચો ઉકેલ છે. ચર્ચા જાત સાથે કરવાની છે. જગત સાથે નહિ. મનોમંથન કરી કારણને નાબૂદ કરવાનું છે. એ અંગે રોદણા રડીને જીવનનો અમૂલ્ય સમય વેડફવાનો નથી. પણ સાચી શાંતિના ઉકેલરૂપ  સમજણની ચાવી શોધીને, કાયાની ઉંચી અભરાઈએ રહેલાં દિમાગના એક ખાનામાં સાચવીને રાખવાની છે; એવી રીતે કે કોઈ  દુર્વૃત્તિની ટોળકી આવીને ફરીથી લૂંટી ન લે અને ફરી પાછી બરણી ફૂટી ન જાય..!!

ખૂબ જ નાનકડા ગીતમાં  કવિએ કેટકેટલું સરળતાથી,ખળખળ વહેતા ઝરણાની જેમ ભર્યું છે. સાચા કવિની આ જ તો ખૂબી છે ને? જીંદગીની એક ખૂબ ઉંચી વાત,ઉમદા શીખ,  ઇચ્છાઓની બરણી દ્વારા લોકગીત જેવા અનોખા અંદાઝમાં અહીં કહેવાઈ છે. માત્ર બે જ અંતરામાં પૂરા થતાં આ ગીતમાં  શરુઆતથી અંત સુધી વિષય,તેનો વિકાસ, લય,લોકગીત જેવો ઢાળ,રાગ વગેરે સુંદર રીતે સચવાયા છે. કેટલાંક શબ્દોની પુનરોક્તિ જેવાં કે,  કરચો,કરચો,ઊંચી ઊંચી, કુંચી કુંચી વગેરે પણ ભાવને અને તેના માધુર્યને,અર્થગાંભીર્યને વધુ ઉઠાવ આપે છે.

આમ, નાજુક નાજુક ઈચ્છાઓ તૂટ્યાની, ભારે ભારે વાત, આટલી હળવી હળવી રીતે કરનાર કવિ શ્રી અનિલ ચાવડાની કલમને  સલામ અને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન.

દેવિકા ધ્રુવ

સપ્ટે. ૨૦૧૭

Advertisements

માતાજીનો ગરબો

Image result for માતાજીના ગરબા         Image result for ગુજરાતના ગરબા

માત અંબે ભવાની નવરાત લાવી

આજ ગરબે ઘૂમવાની નવરાત આવી.

લોક  સોળે સજે શણગાર, ભવાની નવરાત લાવી…જીરે જીરે ઝુમવાની નવરાત આવી..

મા ગબ્બરના ગોખેથી રુમઝુમ આવે,

એ તો સિંહ પર સ્વાર થઈ રમઝટ  લાવે

લઈ શેરીના ગરબાનો તાલ, ભવાની નવરાત લાવી…ખમ્મા ખમ્મા ભવાની નવરાત આવી..

માએ નવ નવ રાતે કંકણ પહેર્યાં,

બાંયે બાજુબંધ બેરખાં હરખે ધર્યા

ઊડે ચૂંદડીમાં  કંકુ-ગુલાલ, ભવાની નવરાત લાવી…જીરે જીરે ઝુલવાની નવરાત આવી..

નથણી,નૂપુર ને પાયલની સંગ,

ઝુમખા,લવિંગિયાને દામણીનો રંગ

આછી ઓઢણીમાં ચટકા ચાર,ભવાની નવરાત લાવી..ખમ્મા ખમ્મા સુહાની નવરાત આવી..

ગરબાને દીવડે સૂરજના તેજ,

ચંદાની ચાંદનીના છલકે છે નેહ,

આજ આનંદ ઉર ન સમાય, ભવાની નવરાત લાવી..હોવે હોવે દિવાની નવરાત આવી..

 

ફૂંક..

 

 

 

 

એક હળવી ફૂંકથી રચાતા

રંગબેરંગી ઝીણાં-મોટાં ગોળાકાર પરપોટા.

તે તરફ ઉંચે જતી  બાળકની આંખમાં

કેટલું વિસ્મય? કેવો આનંદ!

ક્ષણાર્ધમાં વલયો અદ્રશ્ય..વિલીન..

ફરી એક ફૂંકનો ધક્કો..વધુ વર્તુળો..

ઝુમી ઊઠે તેટલી,ખૂબ ખુશી..

પકડાપકડી..દોડાદોડી..

અન્યને બતાવવાની મઝા..

આ મિથ્યા પ્રયાસનો અવિરત ઉત્સાહ..

આનંદ..અંતે..

થાકીને,જંપી જતું બાળક.

શીશીમાંનું પ્રવાહી ખતમ..

પલના પલકારામાં  પરપોટા અલોપ,

ને  એકદમ ખેલ ખતમ.

આ તે કેવી રમત ?

એક ફૂંકની, શ્વાસની !!!

‘સુડોકુ’ના ખાના..

જાપાનમાં શરુ થયેલી  ‘સુડોકુ ‘રમત ખૂબ રસપ્રદ છે. તેના  ૧ થી ૯ નંબરવાળા અઘરા કે ‘ચેલેન્જીંગ લેવલ’ પર  રમતા ખૂબ જ થાકી જવાય. મગજને અતિશય તસ્દી પડે. ઘણી વખત તો અડધી રમી,રમતને બાજુ પર મૂકી દેવી પડે. પણ એકવાર જો બરાબર બની જાય તો ખૂબ જ આનંદ આવે. આ અનુભવ જેને થાય તેને જ સમજાય. તો આવા  અનુભવને  આધારે લખાયેલ એક તરોતાજા ગઝલ.

 

‘સુડોકુ’ના ખાના સમી પડકાર છે આ જીંદગી.
હર ક્ષણ સમયની જાળમાં,ચક્ચાર છે આ જીંદગી.

નિશ્ચિત નંબર લઈને બેઠી છે રમત મેદાનમાં
આવો, પધારો, ખેલ જો, સત્કાર છે આ જીંદગી.

નક્કી જ છે નિર્માણ પળપળ,  આદિ હો કે અંત હો.
દિમાગ ને દિલની છતાં, તકરાર છે આ જીંદગી.

અહીં ભેરુ ના કોઈ મળે, કાયા કદી સામે પડે.
નોખી રમત, સંઘર્ષ પણ, દમદાર છે આ જીંદગી.

કુનેહ ને સમજણ જરી જો હોય તો  તો ચાલશે.
આનંદ જીત્યાનો મળે, વટદાર છે આ જીંદગી.

 

‘હાર્વી’ ને હ્યુસ્ટન…

સપ્ટે.૨૦૦૮માં આસુરી ‘આઈક’ નામના ‘હરિકેને’ પોતાનું ત્રિનેત્ર ખોલીને ‘ટેક્સાસ’ પર વિકરાળ તાંડવ કર્યું હતું.આ વખતે ફરી એકવાર એણે રૂપ બદલી માઝા મૂકી.  કુદરતના આ ભયાનક, વિનાશક, ચક્રવાત, સતત હોનારત, બેહદ કોપ-પ્રકોપ  વિશે શું કહેવુ? અગ્નિપરીક્ષા તો સાંભળી છે, વાંચી છે, પણ આવી જળ-પરીક્ષા?!! વાયુ-પરીક્ષા?

ખેર ! આવી કસોટીની વચ્ચે એક  સારી વાત નોંધ્યા વગર રહી શકાય તેમ નથી. માનવ-હ્રદયની એક ખૂબી છે. નૈસર્ગિક આફતોમાં સૌ એકમેકના બની રહે છે. ઠેકઠેકાણેથી વિવિધ રીતે માનસિક ‘સપોર્ટ’ અને ‘પ્રેક્ટીકલી’ બની શકે તેવી સંપૂર્ણ સહાય મળતી રહે છે. માનવ સર્જિત ‘ ટેક્નોલોજી’એ પણ આમાં મોટો ભાગ ભજવ્યો છે.

‘ટેક્સાસ’  સ્ટેટના ‘ઑસ્ટીન’ શહેરમાં સલામત બેઠેલ અમે અમારા હ્યુસ્ટનના ખાલી કરાયેલ Poet Corner વિસ્તારમાં હવે પાછા જઈને જોઈશું કે ઘરના શા  હાલ છે?

અત્યારે તો….? જુઓ અને વાંચો….

પ્રખ્યાત છે ‘ટોર્નેડો’ ની ‘ટેકસાસ’ સંગ દોસ્તી.
પણ ‘હાર્વી’ની હ્યુસ્ટનમાં,  કંઈ આવી હોય કુસ્તી?

દર થોડાં થોડાં વર્ષે  પધારીને લે છે મુલાકાત.
ને જતાં જતાં દેખાડે  એની  ઉત્કૃષ્ટ ઓકાત!
કેટલી યે રાખો  તૈયારી કે સતત સાવધાની
પણ હઠીલા બાળક જેવી કરે મનમાની.
પળમાં પછાડીને મહેલ-શા મકાનની કરી નાંખે પસ્તી..
ભઈ,‘હાર્વી’ની હ્યુસ્ટનમાં,  કંઈ આવી હોય મસ્તી?

 

કોઈ રાક્ષસ  કે આતંકવાદીની જેમ કરતો સંહાર.
કદી બાળતો, તો  કરતો કદી જળબંબાકાર.
’આઈક’ ‘કટરીના’ કે ‘હાર્વી’ના નામ  ધરી આવે,
ચારેકોર ખેદાન-મેદાન ને વેરાન કરી ભાગે,
નાસી ભાગીને લેતો નિર્દોષની હસ્તી ને વસ્તી,
હાર્વી’ની હ્યુસ્ટનમાં, સાવ આવી, તસતસતી કુસ્તી?

 

એક વાત પાકી ને સાચી કે માણસાઈ જાગે છે હસતી.
દોડી દોડીને  સૌ, સ્નેહથી આપે છે બાહોની કશ્તી.
પ્રખ્યાત છે ‘ટોર્નેડો’ ની ‘ટેકસાસ’ સંગ દોસ્તી.
છો ને આ ‘હાર્વી’ ગમે ત્યાં , બેફામ કરે મસ્તી!!

 

સ્વતંત્ર દિન !

સ્વતંત્ર દિન !

સૌ ઝંખે આઝાદી..

 પણ.. છે સમયની ગુલામી.

સંજોગની ગુલામી.

ખુરશીની મોહજાળ ને,

કાયામાયાની ગુલામી.

કોને છૂટી?

હં..સ્વતંત્ર દિન!!!!!

http://webgurjari.in/2017/08/15/the-independence-revisited-devika-dhruv/

૧૫ ઑગષ્ટ…

વેબગુર્જરી પર પ્રસારિત…

http://webgurjari.in/2017/08/15/the-independence-revisited-devika-dhruv/

મેરે વતનકે લોગના નારા, ઊઠ્યા આજે ફરી,
કુરબાની ને શહીદીના, સૂરો ગુંજ્યા આજે ફરી.

રુધિરથી લથબથ  થતી લાશો નજર  સામે  ફરી,
કંકુ લુછાતાં, હાથનાં કંકણ તૂટ્યાં આજે ફરી.

પોતા થકી ગોળી ઝીલી, બીડેલ લોચનની છબી
એ યાદના પડદા હલી, ભીંતે ધ્રૂજ્યા આજે ફરી.

સિત્તેર  વરસની વીરતાને પૂછતી રંગીન ધજા,
ક્યાં કોણ છે આઝાદ? સો પ્રશ્નો ફૂટ્યા આજે ફરી.

રાતો ગઈ,વાતો રહી, જાગો નમો સૌ સાથમાં,
ઝંડા થકી સંદેશ લઈ, સાચું નમ્યાં આજે ફરી.