પત્ર નં. ૧૮… એપ્રિલ ૩૦ ૨૦૧૬

કલમ-૨

 

 

 


દર શનિવારે..

 

પ્રિય દેવી,

તેં કહ્યું તેમ મારા લખવામાં અંગ્રેજી શબ્દો વધારે આવે છે એનું કારણ એ છે કે હું અહીં ઈન્ટરપ્રીટરનો જોબ કરતી હોવાથી જે શબ્દો રોજીંદી વાતચીતમાં વપરાતા હોય તે વાપરવાથી, આપણી વાતો દરેક ઉંમરની વ્યક્તિ સુધી પહોંચી શકે એવો મારો પ્રયત્ન રહે છે. તેં મારી ‘કેડી ઝંખે ચરણ’ નવલકથા વાંચી છે અને જો તેં નોંધ્યું હોય તો તેમાં ગુજરાતી શબ્દો વધારે વાપર્યા છે અને ત્યારે અમુક વાચકોનો પ્રતિભાવ એવો હતો કે પરદેશમાં રહેતાં ભારતિયો માટે બને ત્યાં સુધી અમુક શબ્દો અંગ્રેજી વાપરો તો સારું.

આ વાત કરતાં કરતાં આદરણીય રમણભાઈ નીલકંઠની ભદ્રંભદ્રયાદ આવી ગઈ, યાર! ચાલ ત્યારે હવે એમનો એક પ્રચલિત સંવાદ લખ્યા વગર કેમ રહેવાય?

બારીમાં ખભા સુધી ડોકું ઘાલી ભદ્રંભદ્રે કહ્યું, ‘શ્રી મોહમયીની બે મૂલ્યપત્રિકા આપો.

ટિકિટ માસ્તર પારસી હતો, તેણે કહ્યું, ‘શું બકેચ? આય તો તીકીત ઓફીસ છે.

ભદ્રંભદ્રે ઉત્તર દીધો,’ યવન! તેથી હું અજ્ઞ નથી. મારે મોહમયીની બે મૂલ્ય પત્રિકાની આવશ્યકતા છે, તેનું વિતરણ કરવું એ તવ કર્તવ્ય છે.

ટિકિટ ઑફીસમાં એક હિંદુ હતો તેણે કહ્યું, ‘સોરાબજી, એને ગ્રાંટરોડની બે ટિકિટ આપો.

ટિકિટ આપતાં સોરાબજી બોલ્યો કે, ‘ સાલો કંઈ મેદ થયેલોચ. હું તો સમજતો જ નહિ, કે એ સું બકેચ.

 જોયું?  આવું ‘ભદ્રંભદ્રીય’ શુધ્ધ ગુજરાતી વાંચીને હસી જ લીધું હશે અને આપણો કોલેજકાળ યાદ આવ્યો હશે  એ પણ નક્કી…

તારી યુ.એસ.ની કેળવણીની પધ્ધતિ અને તેનાથી એશીયનોને(અથવા પર-દેશીઓને) મળતાં લાભ સાથે ૧૦૦% સહમત થાઉં છું. પરંતુ એને હું ફ્રી નથી કહેતી કારણ આપણે ભરતાં કરવેરા (ટેક્ષ) માંથી જ એ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ થતી હોય છે. હા, એનો લાભ બધાંને સરખો મળે છે પછી એ ટેક્ષ ભરતાં હોય કે નહીં પરંતુ બાળકો કેળવણીથી વંચિત રહેતાં નથી એ અગત્યનું છે. જ્યારે ભારતમાં ડોનેશનને નામે ખુલ્લમખુલ્લા થતો ભ્રષ્ટાચાર, ‘સરકારી સ્કુલોમાં માત્ર ગરીબ લોકો જ જાય’-એ માનસિકતા, કીન્ડરગાર્ડનથી ટ્યુશન આપતાં શિક્ષકો અને અપાવનારા માતા-પિતાઓએ ભણતરને બોજ બનાવી નાંખ્યુ છે.

જ્યારે અહીંની પધ્ધતિ બીજા છેડાની છે. બાળકને પ્રાયમરી સ્કુલના ૪થા સ્ટાન્ડર્ડ સુધી હોમવર્ક જેવું ખાસ હોતું જ નથી. બાળકને બાળપણ માણવાનો સમય મળે છે. અને સાથે સાથે તેં કહ્યું તેમ માનસિક વિકાસ, દરેકની અંદર રહેલી કુશળતાને મળતી તકો અને પ્રોત્સાહન મળવાથી બાળક કોળી ઉઠે છે. અને એ બધી જ વ્યવસ્થા સમાન સ્તરે મળે છે.

માત્ર અહીં ઈંગ્લેંડમાં ફેર એ છે કે, પબ્લિક સ્કુલએટલે પ્રાયવેટ સ્કુલજેમાં ફી આપીને જવાનું હોય અને સ્ટેઈટ સ્કુલ-જેને પબ્લિક સ્કુલ કહેવામાં આવે છે- તેમાં ફી આપવાની હોતી નથી.(આમતો ટેક્ષમાં એનો સમાવેશ કરી જ લેવામાં આવે છે). તને આશ્ચર્ય થશે કે મોટા ભાગની આ પ્રાયવેટ સ્કુલોમાં જવાવાળા બાળકો ધનાઢ્ય પરિવારમાંથી જ આવે છે અને તેમાં ૬૦ થી ૭૦% એશીયનોના બાળકો હોય છે. એની એન્યુઅલ ફી ૧૦,૦૦૦ પાઉંડ થી શરુ કરી ૧૪,૦૦૦ પાઉંડ સેકંડરી સ્કુલની ફી હોય છે.

તું હવે સ્કુલમાં કામ કરે છે એટલે તારું વલણ અત્યારે વધારે સ્કુલ તરફનું, જ્યારે મેં સામાજીક કાર્યકર તરીકે, યુથ વર્કર તરીકે અને મેડિકલ ફિલ્ડમાં-ખાસ કરીને કાર્ડિયાક રીહેબોલિટેશન અને ડાયાબિટિશના અવેરનેસ એજ્યુકેટર તરીકે કામ કર્યું હોવાથી આપણને વાતો કરવાનાં વિષયોની કમી ક્યારેય આવશે નહીં.

તું ગેસ-લીકીંગને કારણે થતી આગની મોટી હોનારતમાંથી બચી ગઈ એ અગત્યની વાત અને એને માટે ઈશ્વરનો આભાર માની લઉં.

હા, સવલતો ખૂબ જ સહેલાઈથી અને ખૂબ ઝડપથી મળે છે એ નક્કી. એના કારણોમાં મને એમ લાગે છે કે હાયર ટેક્ષ સિસ્ટમ, પ્રમાણમાં ઓછી થતી ટેક્ષચોરીઓ, કામની સિસ્ટમેટિક વહેંચણી અને લીધેલી જવાબદારી પ્રત્યેની પ્રામાણિકતા મહદ્‍ અંશે ભાગ ભજવે છે. પરંતુ એ પણ ભૂલવું જોઈએ નહી કે આખી સમાજ રચના જ ભિન્ન છે. સામાજીક અને વ્યવહારિક રીત-રિવાજો, ન-કામના ખર્ચ વિગેરેને પહોંચી વળવા માટે યેન-કેન પ્રકારે ઉભી કરવી પડતી આર્થિક ગોઠવણ અને એને લીધે લાંચ-રુશ્વત લેવાની શરુઆત…….. આમ વધતી જતી એક તૂટે નહી એવી સાંકળ છે. જોકે હવે ભારતમાં ખાસ કરીને નવી પેઢીમાં દેખાતાં સર્જનાત્મક ફેરફાર અશાસ્પદ છે.

હવે કવિ શ્રી સુરેશભાઈ દલાલની એક મૈત્રી વિશેની કવિતા લખી વિરમું ને?

તું વૃક્ષનો છાંયો છેનદીનું જળ છે.ઊઘડતા આકાશનો ઉજાસ છે:
                                         તું મૈત્રી છે.
તું થાક્યાનો વિસામો છેરઝળપાટનો આનંદ છે,તું પ્રવાસ છેસહવાસ છે:
                                         તું મૈત્રી છે.
તું એકની એક વાત છેદિવસ ને રાત છે, કાયમી સંગાથ છે:
                                         તું મૈત્રી છે.
હું થાકું ત્યારે તારી પાસે આવું છું, હું છલકાઉં ત્યારે તને ગાઉં છું,હું તને ચાહું છું :
                                        તું મૈત્રી છે.
તું વિરહમાં પત્ર છેમિલનમાં છત્ર છે, બસ,તું અહીં અને સર્વત્ર છે:
                                         તું મૈત્રી છે.
તું બુદ્ધનું સ્મિત છેતું મીરાનું ગીત છે, તું પુરાતન તોયે નૂતન અને નિત છે:
                                         તું મૈત્રી છે.
તું સ્થળમાં છેતું પળમાં છે; તું સકળમાં છે અને તું અકળ છે:
                                         તું મૈત્રી છે.

– સુરેશ દલાલ 

વધુ આવતા પત્રમાં..

નીનાની સ્નેહયાદ.

લક્ષ્ય..

‘પ્રતિલિપિ’ના સૌજન્યથી મળેલ તસ્વીર બોલે છે…..

dhyey

 

 

 

 

 

છંદવિધાનઃ હરિગીત ( ૨૮ માત્રા)

બે બાહુમાં બળને ભરી ને અંગમાં ઉમંગ લઈ,
સપનાની સંગે આશને એણે તરંગોથી મઢી,
કાળા થતા પડછાયાને પાછળ બધા ય છોડતો,
સુદૂર નભના તારલાઓ પામવાને દોડતો.

 

મસ્તીના મ્હેલે રાચતો, આનંદથી એ નાચતો,
બસ, ચાલતો, ને ઊડતો, ભૂસ્કા ઘણાં એ મારતો,
ને આભના સહુ વાદળાઓ સ્પર્શવાને ચાહતો,
સુદૂર આભે તારલાઓ પામવાને દોડતો.

 

મનડા મહીં જ્યોતિ મઝાની ધ્યેયની જે જાગતી,
એ રાહમાં અથડાઈ, નડતા કંટકો મિટાવતી,
ને લક્ષ્ય એનું એક છે જે
પ્‍હોંચવાને કૂદતો,
સુદૂર ઉંચે તારલાઓ પામવાને દોડતો.

 

પત્ર નં- ૧૭. એપ્રિલ ૨૩,૨૦૧૬

કલમ-૧

 

 

 

પ્રિય નીના,

 

ઈસ્ત્રીવાળા જોક પર એકલી એકલી ખૂબ હસી. કારણ કે, તારા પત્રની ઈમેઈલની જાણ કરતી  ડીંગ-રીંગ ફોનમાં સંભળાઈ ત્યારે હું ઈસ્ત્રી જ કરતી હતી ! સારું થયું કે, પેલાં જોકની જેમ ‘જડબે હાથ’ જેવી મારી તસ્વીર ન થઈ !!

 

નીના, તેં ૪૭ વર્ષ યુકે.માં વીતાવ્યાં એ તારા પત્રોમાં દેખાઈ આવે છે. કેવી રીતે ખબર છે ? તને ખ્યાલ પણ નહિ હોય તેમ ખૂબ સ્વાભાવિકપણે તારા લખાણોમાં અંગ્રેજી શબ્દો  વધુ આવતા રહેતા હોય છે !! જો કે, અગાઉ મેં કહ્યું હતું તેમ આપણે તો દરેક ભાષાનો આદર કરીએ છીએ તેથી કોઈ સવાલ જ નથી અને આમે હવે વ્યવહાર જગતમાં અનેક રીતે વિશ્વ નાનું થતું ગયું છે ને? એ જુદી વાત છે કે સાંકડું પણ થયું છે !!!! કઈ રીતે? લે,આ વળી એક નવો વિચાર આપ્યો!! 

નવા વિચારને આવતા પત્ર માટે ‘રિઝર્વ’રા ખીને આપણો ચાલુ મુદ્દો આગળ વધારુ. મેડિકલ,ટેક્સ અને વીમાની વાતો તો બહુ જ છે અને ઘણી ગૂંચવણ ભરેલી છે.ખરેખર તો એ અંગે હવે અમેરિકા વિષે ન જાણીએ તો સારું એમ લાગે છે. એ વિષયોમાં જ અહીંની પ્રજા ગોળ ગોળ ઘૂમે છે. તું નહિ માને નીના, કે કશું ન કરે એને એટલે કે ૦ આવકવાળાને ઘણું બધું મળે અને મહેનત કરનારની કમાણી ટેક્સ, મેડિકલ અને વીમામાં જ ખર્ચાઈ જાય!! સાવ જ વિચિત્ર પ્રથા છે. એ માટે તો યુકે. ને સલામ. 

અમેરિકાની ઝાંખી આપતી “આ નગર જુઓ” ની  ગઝલની એક પંક્તિમાં મેં લખ્યું છે કે,
“દાણ-વીમાને પથારે કાંપતું નગર જુઓ. માનવીને યંત્ર માંહે શારતું નગર જુઓ”.

 

મને વધારે રસ છે અહીંની શિક્ષણની વાતો કહેવામાં. કારણ કે બીજાં બધા પ્રશ્નોના ઉકેલ કે ગૂંચ લગભગ વ્યક્તિગત જેવાં થઈ ગયાં છે. જ્યારે શિક્ષણ ભવિષ્યને ઘડે છે અને સૌને એકસરખી  રીતે લાગુ પડે છે.

 અહીં મોટામાં મોટી વાત તો એ કે હાઈસ્કૂલ સુધીનું ભણતર  પબ્લીક સ્કૂલ્સમાં તદ્દન ફ્રી હોય છે અને તે સ્કૂલ્સ સારી પણ હોય છે. નિયમો એટલાં કડક હોય છે કે શિક્ષકોને કામનો બોજો ખરો પણ વિદ્યાર્થીઓને સવલતો વધુ. જો કે, પ્રાથમિક ધોરણે આપણા દેશની આંક વગેરેની પધ્ધતિ વધારે સારી. કદાચ એટલે જ આપણે ત્યાંથી પાયાનું શિક્ષણ લઈને આવેલાં બાળકો વધુ તેજસ્વી નીવડે છે અને દરેકની મહેનતની કદર થાય છે અને વળતર  પણ મળી રહે છે. પણ હું જે કહેવા માંગુ છું તે એ કે, તમામ વિદ્યાર્થીઓને તેમની ક્ષમતા મુજબ આગળ લાવવાની વિવિધ રીતો  યુકેની જેમ જ અહીં અપનાવવામાં આવે છે. પરિણામે દરેક લેવલની વ્યક્તિઓને પ્રગતિનું એક વધુ સોપાન મળી રહે છે. એક તો અહીં પંચરંગી પ્રજા છે. એટલે દરેક દેશમાંથી આવેલ જુદી જુદી માટીના મૂળિયાઓને આ ભૂમિની આબોહવામાં ખીલવવાના હોય છે. કામ કપરું છે પણ જબરી કુનેહથી કરવામાં આવે છે. એક જ દાખલો આપું .આપણા દેશમાંથી કે કોઈપણ બીજા દેશમાંથી પોતાની માતૃભાષા ભણીને આવેલા છોકરાઓ જોતજોતામાં તો અંગ્રેજી સ્કૂલ્સમાં દૂધમાં સાકરની જેમ ભળી જતાં હોય છે.એટલું જ નહિ,પોતાને યોગ્ય વિષય પકડી આગળ વધે છે, સ્વતંત્ર રીતે વિચારતા થાય છે અને વિકાસ સાધે છે. અહીં એ અંગે મોટા મોટા ડોનેશન, ટ્યુશન કે લાગવગ વગેરે નથી હોતાં. એટલે કે, જીવનની ખૂબ જ જરૂરી વસ્તુઓમાં કશી યે ઝાઝી તકલીફ વગર  સૌને એકસરખી સહાય મળી રહે તેવી વ્યવસ્થા હોય છે.

છેલ્લું વાક્ય લખતા લખતા તાજેતરમાં બનેલ એક બનાવ કહેવાનું મન થયું.  એ વિશે લખું તે પહેલાં નીના, એક વાત સ્પષ્ટ કરું કે હું અમેરિકાથી પ્રભાવિત થઈ ગઈ છું તેવું નથી. તું કહે છે તેમ અંતરને તળિયે મૂળિયાની માટીની સુગંધ તો અકબંધ જ છે. ‘મા’નું  replacement  હોય જ નહિ છતાં  જ્યાં, જે, જેટલું સારું અનુભવાય છે તે સંદેશરૂપે “ગમતાના ગુલાલ’ની જેમ છાંટવું ગમે જ. 

હા, તો હું એમ કહેતી હતી કે ગઈ કાલે મારા બેકયાર્ડમાં માળી કામ કરતો હતો. ત્યાં તેને અચાનક ગેસની સખત દુર્ગંઘ આવતી જણાઈ. તપાસ કરતાં ખબર પડી કે બહારની ગેસની પાઈપમાં તિરાડ પડી છે અને ત્યાંથી ગેસ નીકળી રહ્યો છે. એણે દોડતા આવીને મારા બારણે જોરજોરથી ઘંટડીઓ દબાવી. રસોઈ કરતી મેં પણ ગભરાટમાં દોડીને “શું થયું “,શું થયું’ પૂછતા પૂછતા બારણું ખોલ્યું. એણે જલ્દી જલ્દી વાત કરી ઈમરજન્સીને ફોન જોડ્યો. મેં રસોઈના ચાલુ ગેસના સ્ટવને એકદમ  બંધ કરી,ફોન અને કારની ચાવી લઈ ઘરની બહાર નીકળી ગઈ,ગેસ કંપનીના માણસોને ફોન કરી બોલાવ્યા. તું નહિ માને નીના, ૨-૫ મિનિટમાં તો પોલીસો,ફાયર ટ્રક અને ગેસ કંપનીના માણસો બધા આવીને કામે લાગી ગયાં અને તે જ સમયે જૂની ગેસ-પાઈપ કાઢી નાંખી, નવી પાઈપ લગાવી દીધી. વિચાર કર કે કેટલી મોટી  શક્ય હોનારતમાંથી હું બચી ગઈ..! ( તે સમયે ઘરમાં હું એકલી જ હતી.) કહેવાનું તાત્પર્ય એ જ કે, ખૂબ જરૂરી સવલતો અહીં સહેલાઈથી, તરત જ અને સમયસર મળી જાય છે!!

છેલ્લે, તું લખે છે કે, “હવે કદાચ અનુભવો, ઉંમર કે પછી જમાનાની થપાટો ખાઈ ખાઈને સ્પંદનહીન બની ગયેલું મન! …અરે યાર..એના જવાબમાં હું તો કહીશ કે, ના, ના.. જે આ વિચાર  આવે છે ને, તે જ સાબિત કરે છે કે,આપણું મન હજી સ્પંદન અનુભવે છે !! સંવેદનશીલ મનને જ આ વિચાર ઉદભવે..સમજણ  સ્ફૂરે..બાકી તો કોને પડી  હોય? who cares ?!!!  હં…

ચાલ, આજે તો પત્ર લાંબો થઈ ગયો એટલે અહીં જ અટકું છું. માનીતા કવિઓની વાતોનો માનીતો વિષય આવતા પત્રમાં !!

 દેવીની યાદ.
 એપ્રિલ ૨૩,૨૦૧૬

 

 

ઝળહળ થઈ ગઈ….

એક જ દીવાની જ્યોત

અણધારી આ હલચલ થઈ ગઈ.
અંદર ઉથલપાથલ થઈ ગઈ.

નાની શી ચીનગારી સળગી,
ભીતર ઝીણી ઝળહળ થઈ ગઈ.

ધૂમ્મસનો વિસ્તાર હટ્યો ને,
કાજલ દૂનિયા ફાજલ થઈ ગઈ.

વયનો પડદો હાલ્યો ત્યાં તો,
સમજણ આખી સળવળ થઈ ગઈ.

શીતલ વાયુ સહેજ જ સ્પર્શ્યો,
પાંખડી મનની શતદલ થઈ ગઈ.

કોણે જાણ્યું ક્યાંથી આવી,
બૂંદો પલભર ઝાકળ થઈ ગઈ.

સુરભિત મુખરિત શ્વાસે શ્વાસે,
આરત ફૂલની ઉજ્જવળ થઈ ગઈ.

પત્ર નં. ૧૬… એપ્રિલ ૧૬, ૨૦૧૬..

કલમ-૨

દર શનિવારે

પ્રિય દેવી, 

દુઃખનું પક્ષી માથા પર બેસે તો એને માળો બાંધવા ન દેવાય એ વાત ખૂબ ગમી. એજ રીતે પ્રલોભનોમાં લપસી પડતાં લોકો માટે  તેં યોજેલી મેનકા અને વિશ્વામિત્રની ઉપમા ખુબ જ સ-રસ લાગી. 

એટલે હવે આવું તારી બાળકોને અમેરિકામાં મળતા શિક્ષણની વાત ઉપર.

અહીં યુ.કે.માં પણ નર્સરી(રીસેપશન ઈયર)થી શિક્ષણ પધ્ધતિ દ્વારા એમની અંદર રહેલી કુદરતી ટેલન્ટને બહાર આવવા દેવા માટે જે પ્રયત્ન થાય છે તે સાચે જ ઉમદા છે. અહીં સ્પેશીયલ નીડ્સનો એક વિભાગ અલગ કરીને સ્કુલોમાં જે બાળકો સામાન્ય બાળકો કરતાં થોડા માનસિક રીતે નબળા હોય અને ભણવામાં તકલીફ પડતી હોય એવા વિદ્યાર્થીઓને માટે સામાન્ય સ્કુલોમાં જ ખાસ સગવડ કરી આપવામાં આવે છે. જેથી તેઓ લઘુતાગ્રંથીથી ન પીડાય અને એમને પણ લાગે કે તેઓ સામાન્ય બાળકો જેવાં જ છે.

શારિરીક અને માનસિક રીતે અક્ષમતા ધરાવતાં બાળકો માટે પણ અલગ સ્કુલો રાખીને બને એટલા એ લોકોને સક્ષમ, સ્વતંત્ર બનાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે જેથી શારિરીક ખોડ હોય કે ઉંમરના પ્રમાણમાં માનસિક રીતે અવિકસિત હોય તેવા બાળકોને અન્યો પર ઓછો આધાર રાખવો પડે.

અમેરિકા અને યુ.કે.ની શિક્ષણ પધ્ધતિમાં બહુ મોટો તફાવત કદાચ નહી હોય પરંતુ તે માટે આર્થિક સહાયતાની રીત ઘણી જુદી છે એમ મારું માનવું છે. યુ.કે.માં પ્રથમ ૧૦,૦૦૦ પાઉંડ કમાયા પછીની કમાણી પર ટેક્ષ ૨૨%થી શરુ થઈ ૩૦%/૩૫% સુધી આપવો પડે છે એના બદલામાં શિક્ષણ, બાળ ઉછેર, મેડીસીન વિગેરે નિઃશૂલ્ક છે. હોસ્પિટલની સેવાઓ પણ મફત મળે છે. જ્યારે અમેરિકામાં વ્યક્તિગત વીમાની પધ્ધતિ છે એમ મેં વાંચ્યું છે. વીમો ન હોય તેવી વ્યક્તિઓને સેવાઓ નિઃશૂલ્ક મળતી નથી. શું એ સાચું છે?

તું કહે છે તેમ બાળકોને મળતી તકોને લીધે કેટલાય ભારતિય વિદ્યાર્થીઓ ભારતનું નામ ઉજાગર કરે છે અને તેથી ગૌરવની લાગણીની સાથે સાથે આંખમાં કંઈ પડે અને ખૂંચે તેમ એક વાત થોડી મનને કઠે છે અને એ કે ભારતમાં જો એ લોકોને આ તક મળે તો આપણું બુધ્ધિધન આપણા જ દેશના વિકાસાર્થે વપરાયને!

ખેર, આ સિવાય પણ યુ.કે.માં જે સેવાઓ મળે છે તેમાં ઘટાડાઓ થતાં રહે છે તેના કારણો અનેક છે પરંતુ તેમ છતાંય સરકારી બેનીફીટ્સ અહીં જે મળે છે એ કદાચ વિશ્વમાં અજોડ છે. બેકારી ભથ્થાથી શરુ કરી, બાળક ૧૬ વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી મળતું ચાઈલ્ડ બેનીફીટ, જન્મેલા બાળકની માતાને એક વર્ષ સુધી મળતી મેડિકલ સેવાઓ અને મેડિસિન્સ બધું જ મફત મળે. આ ઉપરાંત વૃધ્ધોને મળતાં કાંઈ કેટલાય જાતનાં બેનીફિટ્સ અને તેમની કાળજી રાખનારને મળતી સહાય અને એવું તો ઘણુંય. એટલે અહીં આવવા માટે લોકોનો ધસારો ઓછો નથી. ખાસ કરીને યુરોપીયન યુનિયન બન્યા પછી જ્યાં જ્યાં યુરોપિયન લોકોએ રાજ કર્યું હતું તે બધા જ અહીં કાયદેસર આવી શકે છે-દા.ત. પોર્ટુગીઝ લોકોએ દીવ-દમણ પર રાજ કર્યં હતું-પોર્ટુગીઝ કોલોની હતી એટલે ત્યાં અને પોર્ટુગલમાં રહેતાં લોકો અહીં આવે છે. એ જ રીતે બોઝ્નીયા, સોમાલી જેવા દેશોમાંથી પણ અઢળક લોકો આવે છે. અને અસાયલમ સીકર આવે તે જુદા!!

અમેરિકાની જેમ માત્ર વ્યવસાયી હોય કે માત્ર ભણવા માટે જ આવનારા લોકો પ્રમાણમાં અહીં ખૂબ ઓછાં છે. એટલે જ અહીં એક નવી દુનિયા છે. તેં કહ્યું તેમ તને જેમ ૩૬ વર્ષના વ્હાણા વાયા તેમ મને ૪૭ વર્ષના વ્હાણા વાયા.  હવે આપણે માટે આ નવી દુનિયા નથી રહી. આપણે એના એક અભિન્ન ભાગ બની ગયા છીએ અને છતાંય…છતાંય  ભારત જઈએ એટલે અંતરને તળીયેથી એક  જે હાશકારો નીકળે છે એ અહીં નથી થતો.

એક વખત હતો દેવી, કે જ્ગજીત અને ચિત્રા સીંઘનું પેલું પ્રસિધ્ધ ગીત-હમ તો ભયે પરદેશમેં, દેશમેં નીકલા હોગા ચાંદ….સાંભળીને રડવાનું બંધ ન્હોતું થતું અને હવે કદાચ અનુભવો, ઉંમર કે પછી જમાનાની થપાટો ખાઈ ખાઈને સ્પંદનહીન બની ગયેલું મન! સાચે જ ક્યારે અને ક્યાં બાળપણની નિર્દોષતા ખોવાઈ ગઈ એ જ ખબર ન પડી!

 કૃષ્ણ દવે મારા માનીતા કવિઓમાંથી એક છે તેમની એક પંક્તિ યાદ આવે છે-

સુગંધ પૂછે ઝાકળ સાથે ઘડીક રમું હું બહાર, કળી કહે કે થોભ જરા હું ખોલી નાખું દ્વાર’.

  અને એ દ્વાર એવા ખુલ્યા કે હવે પેલી સુગંધ અને ઝાકળ ભૂતકાળ બની ગયાં નહી?

હાલમાં જ આ. ભીખુદાન ઘડવીને પદ્મવિભુષણનો ખિતાબ મળ્યો વાંચીને ખુબ આનંદ થયો એમની કહેલી એક જોક કહું. ઘણા વર્ષો પહેલા સાંભળી હતી-

એક ભાઈને તેઓ મળવા ગયા ત્યારે એ ભાઈ જડબે હાથ દઈ બેઠાં હતાં, એમણે પૂછ્યું શું થયું?

તો એ ભાઈએ કહ્યું, ‘ ઈસ્ત્રી કરતોતો ને ફોન આવ્યો!!!!!!

હસવું આવ્યું કે નહીં યાર?

નીનાની સ્નેહ યાદ.

 

પત્ર નં ૧૫… એપ્રિલ ૦૯, ૨૦૧૬

કલમ-૧

 

 

 

દર શનિવારે

નીના,

સમય કેવો ઉડે છે? જોતજોતામાં તો આ મહિને,આ દેશમાં ૩૬ વર્ષ વીતી ગયા!!

તારો પત્ર વાંચીને ઊંડા વિચારોમાં ડૂબી જવાયું. તેં વર્ણવેલી ઘટના અતિશય દુઃખકારી છે. એમ લાગે છે કે જીવનની પાયાની સમજણ જ્યાં કાચી હોય છે ત્યાં આવા અનેક બનાવો બનતા હોય છે. એક વાત તો સાચી જ છે કે, માણસ એટલે  માણસ+ સંજોગોનો સરવાળો.  વિદેશની ધરતી લપસણી તો છે જ અને એવી ભૂમિકા પર પ્રલોભનોની મેનકા પ્રવેશે ત્યારે સંયમનું પદ્માસન બહુ ઓછા વિશ્વામિત્રો ટકાવી શકે છે. કુમળી વયના ભારતીય છોકરા-છોકરીઓના સંસ્કારો ઉપર  સ્વતંત્રતાને નામે જાણે અજાણે પાશ્ચાત્ય રંગોના લેપ રોજ ચડતા રહેતા હોય છે. પરિણામે  આવી દુર્દશા સર્જાય છે. આનો ઉકેલ તો માત્ર અને માત્ર વ્યક્તિની પોતાની અંગત સજાગતા જ હોઈ શકે. કોઈ કંઈ કરી ન શકે. હા, આવા દાખલાઓ નજર સામે દીવાદાંડીની જેમ રાખી કે બતાવીને  ભાવિ પેઢીને કદાચ બચાવી શકાય.

ચાલ નીના, હવે આમાંથી બહાર આવી જઈએ?  દુઃખનું પક્ષી માથા પર બેસે તો એને માળો બાંધવા ન દેવાય. એને તો  સમજણપૂર્વક ઉડાડી દેવાનું હોય. બરાબર ને ? બાકી તો  “ઝુલ્ફ કેરા વાળ સમી છે ભાગ્યની ગૂંચો બધી, માત્ર એને યત્ન કેરી કાંસકી ઓળી શકે.”

સાંભળ. એક જુદી વાત કરું. જેમ  અન્ય દેશો કરતાં આપણે ત્યાં ( ભારતમાં) પાયાની શિક્ષણ-પધ્ધતિ પાકી છે; તેમ મેં જોયું કે અમેરિકાની શિક્ષણ પધ્ધતિમાં એક વાત ખૂબ આવકારદાયક  છે. તે એ કે અહીં વિદ્યાર્થીઓમાં જે સારી આવડત છે તેને ખૂબ સરસ રીતે ખીલવવામાં આવે છે. નાનામાં નાની સારી આવડત, સૂઝ કે કલાને યોગ્ય રીતે વિકસાવવામાં આવે છે. કોઈની વાંચનશક્તિ સારી હોય, કોઈની આંકડા સાથે ફાવટ હોય  કે કોઈને ઈતિહાસ-ભૂગોળમાં વધુ રસ હોય તો તેને તે તરફ પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. એટલું જ નહિ તેને માટેની યોગ્ય તકો પણ ઊભી કરી, પૂરી પાડવામાં આવે છે. આને કારણે વિદ્યાર્થીઓને મોકળું મેદાન મળે છે. કદાચ એટલે જ America is a land of opportunity ગણાય છે.આને કારણે શૈક્ષણિક રીતે તેજસ્વી ભારતીયો ઝડપથી દરેક ક્ષેત્રો સર કરવા માંડ્યા છે, વિકસવા અને વિસ્તરવા માંડ્યા છે. ઘણા બધા દાખલા અને નામો નજર સામે આવે છે ત્યારે ગૌરવની લાગણી અચૂક થાય છે જ.

એ ઉપરાંત, નીના, અહીં માનસિક અને શારીરિક જન્મજાત ખામીયુક્ત બાળકોને માટે પણ ખૂબ સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે. કશી જ આશા ન હોય અથવા તો લગભગ અશક્ય હોય તેવી ખામીઓને અહીં ખૂબ ખૂબીપૂર્વક સુધારવામાં આવે છે અને ધીરે ધીરે પણ વ્યવસ્થિત રીતે એવા બાળકો ઘણી રીતે વિકસિત થતા આંખ સામે જોયા છે. આ આખો એક એવો નવો મુદ્દો છે એ વિશે તો જેટલું લખાય તેટલું ઓછું છે. એટલાં બધા આવા પ્રસંગોની વિવિધતા વહેંચી શકાય  કે  જાણે એક પુસ્તક લખી શકાય! અમારા જ શહેરમાં એવી સુંદર સેવા બજાવનાર શિક્ષિકાઓના અનુભવો  ગુજરાતી અને અંગ્રેજી બંને ભાષાઓમાં પણ લખાતા રહે છે. ત્યાં યુકે.માં પણ કદાચ એમ જ હશે. જાણીને પ્રકાશમાં લાવવું ગમશે. કદીક જરૂર લખજે.

હવે છેલ્લે એક મઝાની વાત.. હમણાં નેટસર્ફીંગ કરતા કરતા બકુલ ત્રિપાઠી વિષે વાંચવા મળ્યું. ગુજરાત સમાચારમાં ૪૩ વર્ષ સુધી તેમણે કોલમ લખી હતી.  તને યાદ હશે જ કે તેઓ ‘ઠોઠ નિશાળિયો ‘અને ક્કકો અને બારાખડી” ના શિર્ષક હેઠળ લખતા.  બકુલભાઈને યાદ કરીએ ને એમનો ચહેરો નજર સામે આવે તો પણ હસવું જ આવે.  એ હાસ્ય લેખક જ નહિ પરંતુ પૂરેપૂરા હાસ્યના અવતાર હતા. કહેવાય છે કે, તેઓનાં હંમેશાથી ત્રણ સ્વપ્ન રહ્યા હતાં. બેંક લૂંટવી, સફેદ અરબી ઘોડાં પર સવારી કરવી અને દાઢી- મૂછ રાખવી. પરંતુ બેન્ક લૂંટવા માટે બંદૂક ચલાવવી પડે અને તે માટેની હિંમત ને આવડત  તેમનામાં ન હતી. તેઓ અઢી વાર ઘોડાં પર બેઠા હતાં પરંતુ ઘોડાનાં દગાને કારણે  ઘોડેસવારી પણ કરી શકે નહિ. દાઢી-મૂછ રાખવી હતી પરંતુ પત્નીને ન ગમે તેથી તેમનું દાઢી-મૂછનું સ્વપ્ન પણ પૂરુ થઇ શક્યું ન હતું.આથી તેમણે વિચાર્યુ આખરે એક જ સ્વપ્ન એવું કયું? એ થ્રી ઇન વન સ્વપ્ન હતું “ગુજરાતી ફિલ્મ માં હીરો થવાનું”. હીરો થાય તો ભલે શૂટિંગ પૂરતી પણ દાઢી-મૂછ તો લગાવી શકાય! દબડાક-દબડાક ઘોડેસવારી કરી શકાય અને એ ઘોડે ચઢીને પ્લોટમાં ગોઠવણ હોય તો બેન્ક પણ લૂંટી શકાય! આ તેમનું થ્રી ઇન વન સ્વપ્ન વીર ફિલ્મ એક્ટરથવાનું!

આશા રાખું કે મૂડને બદલવાનો મારો આ પ્રયાસ તને શાતા આપશે અને તારા પ્રત્યેની મારી આ લાગણીસભર  છાલક  થોડી  આનંદપૂર્વક ભીંજવશે!

દેવીની યાદ.
એપ્રિલ ૦૯, ૨૦૧૬