રસદર્શનઃ ૧૫ અમથા અમથા અડ્યા…ગીત.. મનુભાઈ ત્રિવેદી ‘સરોદ’

રસદર્શનઃ ૧૫

 

‘ગાફિલ’તખલ્લુસથી ગઝલો લખતા જાણીતા ગઝલકાર શ્રી મનુભાઈ ત્રિવેદીનું એક ગીત ‘અમથા અમથા અડ્યા’ વાંચતાની સાથે જ એક અજબનો મીણો ચડે છે. મુખ્યત્ત્વે સંવેદનશીલતા,સાદગી અને આધ્યાત્મિક્તાના રંગોથી ઝબોળાયેલી તેમની ‘સરોદ’ઉપનામી કલમ ગીતોમાં અદભૂત રીતે નીખરે છે.

અમથા અમથા અડ્યા…ગીત.. મનુભાઈ ત્રિવેદી ‘સરોદ’

અમથા અમથા અડ્યા
કે અમને રણઝણ મીણા ચડ્યા.
એક ખૂણામાં પડી રહેલા હતા અમે તંબૂર;
ખટક અમારે હતી, કોઇ દી બજવું નહીં બેસૂર:
રહ્યા મૂક થઇ, અબોલ મનડે છાના છાના રડ્યા. –
કે અમને રણઝણ મીણા ચડ્યા.

જનમ જનમ કંઇ ગયા વીતી ને ચડી ઊતરી ખોળ;
અમે ન કિંતુ રણઝણવાનો કર્યો ન કદીયે ડોળ:
અમે અમારે રહ્યા અઘોરી, નહીં કોઇને નડ્યા. –
કે અમને રણઝણ મીણા ચડ્યા.

આ જનમારે ગયા અચાનક અડી કોઇના હાથ;
અડ્યા ન કેવળ, થયા અમારા તાર તારના નાથ:
સૂર સામટા રહ્યા સંચરી, અંગ અંગથી દડ્યા. –
કે અમને રણઝણ મીણા ચડ્યા.

હવે લાખ મથીએ, નવ તોયે રહે મૂક અમ હૈયું;
સુરાવલી લઇ કરી રહ્યું છે સાંવરનું સામૈયું:
જુગ જુગ ઝંખ્યા ‘સરોદ’-સ્વામી જોતે જોતે જડ્યા. –
કે અમને રણઝણ મીણા ચડ્યા.

-મનુભાઈ ત્રિવેદી ‘સરોદ’

 

  રસદર્શનઃ   દેવિકા ધ્રુવ.

 

ગીતનું શિર્ષક સાવ સાદું અને અમથું અમથું લખ્યા જેવું સરળ સટ્ટ. પણ છતાં એકદમ ઊંડા અર્થથી ભર્યું ભર્યું. કવિ કહે છે કે, ‘અમથા અમથા અડ્યા કે અમને રણઝણ મીણા ચડ્યા.’ પ્રથમ પંક્તિ વાંચતાની સાથે જ એક કુતૂહલ જાગે છે કે, એવું તે શું થયું કે હલાવી નાંખતો મીણો ચડે છે?

પ્રશ્ન દ્વારા  થતાં આ કુતૂહલને આગળ વધારતા કવિ વાચકના મનોપ્રદેશમાં એક ચિત્ર ઊભું કરી દે છે. આમ તો તંબૂરાનો ગુણધર્મ વાગવા-બજાવાનો છે પણ આ તંબૂરો તો ખૂણામાં પડી રહેલો હતો. વાગવું તો સૂરીલું, નહિ તો નહિ, એવી એક ખટક લઈને શાંત થઈ પડીરહ્યો હતો. અહીં ‘ખટક’ શબ્દ વિવિધ અર્થો સાથે ખૂબ સૂચકપણે વપરાયો છે. મનમાં એક ખટક હતી,પીડા અને વેદના હતી તો સાથે સાથે  ગાવું/વાગવું તો સૂરમાં જ એવો એક નિર્ધાર હતો, સચેત ખટકો હતો. તેથી ખરા સૂર વગર, સ્પર્શ વગર, બોલ વગરનો એ તંબૂરો અબોલપણાની પીડા લઈને છાનું રડ્યા કરતો હતો. છતાં એને અચાનક એક રણઝણતો મીણો કેવી રીતે ચડ્યો?

બીજા અંતરામાં એ જ વાતને વળ ચડાવતા કવિ વળી આગળ વર્ણન વધારે છે. કહે છે કે, કંઈ કેટલાંયે જન્મારા વીતી ગયા અને ન જાણે કેટલીયે ખોળો ચડી ને ઉતરી તો યે અમે તો ન જાગ્યા કે ન વાગ્યા. જેમ કોઈ અઘોરી કોઈને પણ નડ્યા વગર એક ખૂણામાં પડી રહે તેમ બસ પડી રહ્યાં. અહી બે ચિત્રો આબેહૂબ નજર સામે ઊભા થયા વગર રહેતા નથી. ‘જન્મારો’ અને ‘ખોળ’ દ્વારા આત્મા અને શરીરની આધ્યાત્મિકતાનો નિર્દેશ થાય છે તો અઘોરી જેવા એટલે કે અચેતન અવસ્થાની વાત તરફ પહોંચી જવાય છે. જેને કશુંયે ન સ્પર્શે તેને એકાએક એવું તે શું અડી ગયું એવું આશ્ચર્ય આગળ વધતું રહે છે. ઘોર અંધારે, જંગલમાં, એકલા અટૂલા તપ કરતા, માથા અને દાઢીના લાંબા વાળના ગૂંચળાઓથી વીટળાયેલા વાલિયા લૂટારાને અચાનક શું થયું કે એ જાગી ગયો!

ક્રમિક રીતે વાતને આગળ વધારતા કવિ હવે ત્રીજા અંતરામાં ઘટસ્ફોટ કરે છે. એ કહે છે કે,

“આ જનમારે ગયા અચાનક અડી કોઇના હાથ;
અડ્યા ન કેવળ, થયા અમારા તાર તારના નાથ:
સૂર સામટા રહ્યા સંચરી, અંગ અંગથી દડ્યા. કે અમને રણઝણ મીણા ચડ્યા.

આમ તંબૂરાના તાર અડતાંની સાથે જ, એક સાચા સ્પર્શથી, એક ખરા સૂરથી એકસામટા,સંચરી રહ્યા. એટલું જ નહિ, તંબૂરાના એક એક તારના નાથ બની બેઠા. શબ્દેશબ્દમાં નરી અનુભૂતિની તીવ્રતમ સચ્ચાઈ છે, આનંદોર્મિનો આવિષ્કાર છે, પ્રસન્ન્તા અપરંપાર છે, સમર્પિત ભાવનો નશો છે અને એનો જ તો આ રણઝણતો મીણો છે! વાહ..વાહ બોલી જવાય એવી તો આ ભક્તિની પરાકષ્ઠા છે. આવો સ્પર્શ દૂન્યવી તો ન જ હોય ને!! એ તો પરમનો આવિર્ભાવ છે. તેથી જ તો ‘સરોદ’ ગૂંજી ઉઠે છે એવા બુલંદ,બેધડક નારાથી કે,
“હવે લાખ મથીએ
, નવ તોયે રહે મૂક અમ હૈયું;
સુરાવલી લઇ કરી રહ્યું છે સાંવરનું સામૈયું…”
કારણ કે
, જેને જુગજુગથી ઝંખ્યા હતા તેવા સ્વામી જડી ગયા, અડી ગયા. એટલું જ નહિ જગાડીને સૂરમય વગાડી  ગયા. એનું તો સામૈયું જ કરવાનું હોય ને? કવિતાને અંતે કુતૂહલ સઘળાં શમી ગયા છે,પ્રશ્નો બધા ઉકલી ગયા છે અને અપાર શાંતિભર્યો  સાચો મીણો રણઝણી ઉઠ્યો છે. પરમનો સ્પર્શ થાય તો કેવો નશો ચડે તેનું આ સુંદર દ્રષ્ટાંત છે.

તન અને મનને ડોલાવી નાંખતું આ અદ્ભૂત ભક્તિગીત એ જ રીતે સ્વરબધ્ધ પણ થયેલ છે. સાદગી અને સરળતા, સંવેદના અને ગહનતાના રસાયણથી ભરીભરી આ કવિતા કાવ્યત્ત્વના ઉંચા શિખરે બિરાજમાન છે.

કવિ શ્રી મનુભાઈ ત્રિવેદીની નીતરતી ભક્તિની આ રીત યાદ અપાવે છે કે, ’ જુદી જિંદગી છે મિજાજે મિજાજે , જુદી બંદગી છે નમાજે નમાજે”. ભલે હોય એક જ એ અંતરથી વહેતાછે સૂરો જુદેરા રિયાઝે રિયાઝે.

કવિના આ ગીતને વંદન સહ નમન..

દેવિકા ધ્રુવ.

 

 

વિશ્વશાંતિ…

‘કુમાર’ ૨૦૨૦માં પ્રકાશિત રચના…

આતમે ઓઢેલા કાયાના વાઘામાં
પરમનો અંશ ખરો પામી તું લે.                 

મનને વરેલા વિચારોનાં પીંછામાં
ઉંચેરી આશા સમાવી  તું લે.                    

દિલને વીંટેલા આ માયાના વીંટામાં
સાચુંકડી પ્રીત જરા આણી તું  લે.                

જગતમાં જામેલાં જુઠાં સો વળગણમાં
સર્જક્નુ સત્ય સદા જાણી તું  લે.                   

અંતરમાં જાગેલાં વિશ્વનાં સપનામાં
સમજણની રોશની ફેલાવી તું  લે.

કાળજડે કોરેલા થનગનતા કોડમાં
દિવ્ય સંદેશ  હવે  પામી તું લે.

સર્વત્ર સળગેલા દુન્યવી તણખામાં
શાંતિનો  દીપ  પ્રગટાવી તું  લે.

 

ડાયસ્પોરા સાહિત્ય પારિતોષિક..

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭નું ડાયસ્પોરા સાહિત્ય પારિતોષિક

‘આથમણી કોરનો ઉજાસ’ને…લેખિકા દેવિકા ધ્રુવ અને નયના પટેલ…

 

 

 

 

 

 

આથમણી કોરનો ઉજાસ-પત્રશ્રેણી

 

 

 

જન્મદિવસ..

જન્મદિવસ..
ખરેખર તો એ માનો દિવસ.
કોઈને યાદ નથી હોતી
પોતાના જન્મની એ ક્ષણ..
મને પણ યાદ નથી.
હા, યાદ છે; મારી સમજણ અવસ્થામાં,
મા કહેતીઃ
”ગામમાં ત્યારે તો ડોક્ટર નો’તા.
પડોશમાંથી દાયણ આવી’તી.
ભણેલી નહિ હોં, પણ અનુભવી બહુ.
એણે ઘરમાં જ તને જન્માવી!!”
કેવી હશે એ પળ મા માટે?
કેટલી અને કેવી યાતનાઓ ને
પીડાઓ વચ્ચેથી મા,
બાળકને પોતાની જાતથી અળગી કરીને,
વિશ્વમાં લાવતી હશે?
કેવી હશે એ ક્ષણ?
અંતરના પેટાળથી માંડીને
મસ્તકના આભ સુધી નખશીખ
એણે સર્વસ્વ આપી દીધું હશે.
કેવી હશે એ ઘડી મા માટે?
વેદનાની ખુશી..
આજે મારી સાથે જન્મદિનની ખુશી છે.
એની બિન-હયાતીની વેદના સાથે.

 

કોપી-પેસ્ટ… મુક્તક-૨૭

‘ત્યારે ને અત્યારે’ની વાત કૈં થાય તેમ નથી.

નાની ને દાદીની વાતો કહેવાય તેમ નથી.

કોપીપેસ્ટ ફોર્વર્ડમાં વ્યસ્ત છે આ દૂનિયા એટલી,

કે, ગઝલ તો શું, એક શેર ક્યાંય અસલી દેખાય તેમ નથી.

***************************************************

 

રસદર્શનઃ૧૪-કૃષ્ણ દવેની કવિતા અને તેનું રસદર્શન..

કવિતાઃ

આવડે એવું ગાઈએ અમે….કૃષ્ણ દવે

 એમ ઉછીના સુખના છાંટે કોઇ’દિ ના છલકાઈએ અમે.

હોય નાની પણ મોજ પોતીકી આવડે એવું ગાઈએ અમે. 

 

એક બે લીલાં, એક બે સૂકા તરણાં ને આ ઝૂલતી ડાળો;

આપણી નાની ચાંચ ગૂંથીને મેળવી આપે સુખનો તાળો.

એ ય ને નાનું આભ માળામાં ટહુકે ને મલકાઈએ અમે. 

હોય નાની પણ મોજ પોતીકી આવડે એવું ગાઈએ અમે. 

 

દુ:ખની હેલી હોય લગાતાર તોય નથી તલભાર મૂંઝાતું;

ધૂળની નાની ઢગલી સાથે રમતાં જેને આવડી જાતું. 

એ ય ધજાની જેમ મજાની લ્હેરખીમાં લ્હેરાઈએ અમે. 

હોય નાની પણ મોજ પોતીકી આવડે એવું ગાઈએ અમે

 

મૂળને જરાક મ્હેંક મળી તો એમ થયું કે આપતો આવુ.

રંગની છાલક ડાળને આવેલ સપનાં ઉપર છાંટતો આવુ.

એ ય ને એમાં સાંજ પડે તો ખરતાં ક્યાં શરમાઈએ અમે ? 

હોય નાની પણ મોજ પોતીકી આવડે એવું ગાઈએ અમે.

 

 કૃષ્ણ દવે.  તા-૨૦-૧૨-૨૦૧૯

                 

રસદર્શનઃ દેવિકા ધ્રુવ

 

શિશુસહજ નિર્દોષતાથી થતો કવિતાનો ઉઘાડ ‘આવડે એવું ગાઈએ અમે’ મનોગમ્ય બન્યો છે. ચાર પંક્તિઓના ત્રણ અંતરામાં લખાયેલ આ ગીતની ધ્રુવ પંક્તિ વાંચતાની સાથે, ઝુમતા લયને કારણે, મન મલકાટ અને મસ્તીથી આનંદિત થઈ ઊઠે છે.

એમ ઉછીના સુખના છાંટે કોદિ ના છલકાઈએ અમે.
હોય નાની પણ મોજ પોતીકી આવડે એવું ગાઈએ અમે.

સ્વમાન અને આત્મશ્રધ્ધાના રણકા સાથે સંગીતનો નાદ લઈને આ ગીત આવે છે. કશું જ સમજાવવાની જરૂર વગર શીરાની જેમ ગળે ઉતરી જાઈ આપમેળે ગણગણવાનું શરૂ થઈ જ જાય છે. ઉછીનું સુખ ખુશી આપતું નથી. નાની પણ પોતીકી મોજ કેવી મઝાની હોય છે એ વાતને આગળ વધારતા કવિ કહે છેઃ 

એક બે લીલાં, એક બે સૂકા તરણાં ને આ ઝૂલતી ડાળો.

આપણી નાની ચાંચ ગૂંથીને મેળવી આપે સુખનો તાળો.


પ્રકૃતિની રોજેરોજની નજર સામે જ થતી રહેતી સાહજિક પ્રવૃત્તિઓ ખૂબ ખૂબીથી જોતી કવિની નજર વિરોધાભાસની વચ્ચે પણ ઊંચેરા આનંદને શોધે છે. તરણાં લીલાં હોય કે સૂકાં પણ ડાળ તો ઝુલતી જ રહે છે ને વળી એના પર બેઠેલ,ચાંચમાં ચાંચ પરોવીને શ્વસતાં પંખી. એના ટહુકાથી ઉભરાતું આકાશ અને એ જોઈને છલકાતું માનવીનું મન.. એ ય ને નાનું આભ માળામાં ટહુકે ને મલકાઈએ અમે. કેવી સુંદર  સમજણની સરખામણીવાહહોય નાની પણ મોજ પોતીકી આવડે એવું ગાઈએ અમે

 

એ જ વિષય આગળ ક્રમિકપણે ગતિ કરીને વળી એક બીજું દૄશ્ય ઊભું કરે છે. નાની સરખી ધૂળની ઢગલી સાથે રમવાની મઝા લેતું મન કેવું બાલસહજ હશે! અને બાળકને મન તો સુખ શું કે દુઃખ શું? એ તો સદા મસ્તીમાં. ગમે તેટલી મુશ્કેલીઓ આવે પણ એ ક્યારેય મૂંઝાતું નથી. કારણ કે, બધી પરિસ્થિતિઓમાં એની તો સ્થિર મનોભૂમિકા છે. કવિએ કેવા ઉચિત શબ્દોમાં આંખ ઠરતું દૄશ્ય ઊભું કર્યું છે. “દુ:ખની હેલી હોય લગાતાર તોય નથી તલભાર મૂંઝાતું. ધૂળની નાની ઢગલી સાથે રમતાં જેને આવડી જાતુ.”  પીડાનો  પહાડ હોય, આફતોનો વરસાદ હોય કે દુઃખોની હેલી હોય એ તો બસ નિજાનંદે મહાલતું રહે છે. આભે ફરકતી ધજાની જેમ મઝાની લ્હેરખીમાં લહેરાતું રહે છે. જીવનની સફળતાની આ જ તો ચાવી છે, કહો કે સાચા જીવનની જડીબુટ્ટી છે આ તો. રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની કલ્પનાનો ભાવ અહીં છતો થયેલ વરતાય છે કે, ‘દિલ શિશુનું હોવું અને દિલને દુનિયા ન હોવી”.

 

ત્રીજાં અંતરામાં આવા સુંદર ભાવના પમરાટને, ખૂબ સાહજિક રીતે કવિ કહે છે કે,”મૂળને જરાક મહેંક મળી તો એમ થયું કે આપતો આવું’..  કેવી ઊંચી અને ઉમદા ઈચ્છા! અને તે પણ અતિ ૠજુતાપૂર્વક અને નમ્રપણે. ક્યાંય ગુમાનનો લેશમાત્ર છાંટો નથી. એટલું જ નહિ કલ્પના તો જુઓ? ‘રંગની છાલક ડાળને આવેલ સપનાં ઉપર છાંટતો આવુ’..ડાળને જાણે કે સ્વપન આવ્યું હોય અને તેમાં આ એક નવો રંગ છાંટી આવવાની ખેવના છે. અદભૂત અલંકાર પ્રયોજ્યો છે. કોના મૂળને મ્હેંક મળી છે, કઈ ડાળને સ્વપ્ન આવ્યું  અને કયો રંગ છાંટવાની અહીં વાત છે એ ભાવકના મનોજગત પર છવાઈ જાય છે. સ્વાભાવિકપણે જ અહીં ‘ગમતાનો ગુલાલ’ કરવાની કવિ શ્રી મકરંદ દવેની કવિતા યાદ આવી જાય છે.

 

આખા યે ગીતનો આ જ તો સંદેશ છે કે, ફૂલ જેવા હળવા થઈને રહો, મનને મસ્તીમાં રાખો, સારું અને ગમતું બધું વહેંચતા રહો, કોઈના સપનામાં રંગો ઉમેરતા રહો અને એમ કરતાં કરતાં ખરી જઈએ તો પણ શું? ‘એ ય ને એમાં સાંજ પડે તો ખરતાં ક્યાં શરમાઈએ અમે ?’ જીવનની સાંજ પડે ઢળીએ કે ફૂલોની પાંદડી કે ડાળ પરના પાનની જેમ ખરીએ તો પણ શું વાંધો? સહજપણે સારું કામ કરનારને વળી શરમાવાનું ક્યાં?

 

 ખરેખર, કવિ શ્રી કૃષ્ણ દવે કહે છે તેમ જીવનની નાની નાની પળોને ઉજવતુ ૨૦૧૯ના વર્ષનું છેલ્લું ગીત એક  શ્રેષ્ઠ ગીત તરીકે આપણને મળ્યું છે. કુદરતને ખોળે બેસીને લખાયેલ એક સુંદર ચિત્ર ઉપસાવે છે. કવિતાનો લય એનું ખૂબ મોટું જમા પાસું મેં અનુભવ્યું. એવું અને એટલું બધું કે બીજી સવારે આ ગીતના લયની જબરદસ્ત અસરે એ જ લયમાં એક ગીત લખાવ્યું જેના શબ્દો છેઃ

કાલ હતી, તે આજ છે ને વળી કાલમાં ઢળી ચાલતી થશે.
કાળની પીંછી ક્ષણના રંગે યુગને ચીતરી આપતી જશે.

આમ, સંગીત, અલંકાર ભાવ, વિષયનો ઉઘાડ, ક્રમિક ગતિ,શબ્દોનો યથોચિત ઉપયોગ, ઉંચેરો સંદેશ.ઝુલાવતો લય… તમામ સલામને પાત્ર છે.

અસ્તુ.

 

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ

જાન્યુ. ૧૧ ૨૦૨૦

 

શેર-આસ્વાદ

           કોઈ પાસેથી ગયાનું યાદ છે

           ને સજળ આંખો થયાનું યાદ છે.  – અહમદ ‘ગુલ’

 

પાંચ દાયકા જેટલા સમયથી બ્રિટનની ‘બાટલી’માં સમાઈને વિસ્તરેલા શ્રી અહમદ ‘ગુલ’નો ઉપરોક્ત શેર કંઈ કેટલાંયે ભાવવિશ્વને ચીતરી આપે છે. રમલ છંદવિધાનના ખંડિત ગણોના યોગથી ગૂંથાયેલ આ શેરમાં એક અજબની ચિત્રાત્મકતા છે. વાંચતાની સાથે જ દિલમાંથી એક ‘આહ’ સરે છે.
‘કોઈ પાસેથી ગયાનું યાદ છે’ દ્વારા મિલન નહિ, વિયોગની વાતને સ્પષ્ટ કરી આપે છે. એ કોણ છે? ખબર નથી. કઈ પરિસ્થિતિ છે, ખબર નથી.  દૂન્યવી સંબંધોના તાણાવાણાથી વીંટાયેલ કોઈપણ હોઈ શકે, વતન છોડ્યાની વાત પણ હોઈ શકે અને સાસરે જતી કન્યાની વિદાયનું ચિત્ર પણ હોઈ શકે. સંવેદનાને જરા વધુ વિસ્તારીએ તો નવો જન્મ લઈને આવતા આત્માને કોઈ પાસેથી છૂટીને આવ્યાનું તત્ક્ષણ યાદ છે!  જેવું જેનું ભાવવિશ્વ તેવા અર્થનું પ્રાગ્ટ્ય. વાત તો સીધી છે, અભિધા છે, પણ  શાબ્દિક રજૂઆત વ્યંજનાત્મક છે. કદાચ કોઈ પોતાની પાસે આવીને ચાલ્યા ગયાનો ભાવ પણ અભિપ્રેત હોઈ શકે!

‘કોઈ પાસેથી ગયાનું યાદ છે’ કહીને વળી આગળ એ ઉમેરે છેઃ ‘ને સજળ આંખો થયાનું યાદ છે.’ કોઈ પાસેથી આપણે જઈએ કે કોઈ/કશુંક આપણને છોડે પણ આંખો તો ભીની બને જ. આંસુની અસર કેવી સરસ ઉપસાવી છે! સજળ આંખો.. પાંપણે તગતગી રહેલું આંસુ બહાર નથી આવતું પણ વેદના આંખનું તોરણ બની અવરોધી રહી છે. અહીં વિષાદની ચરમસીમા અનુભવાય છે. ઉચિત શબ્દોની યથાર્થ ગૂંથણી નોંધપાત્ર છે.

 અત્રે આજ છંદમાં, કંઈક આવી જ વ્યથામાં લખાયેલ શ્રી મનોજ ખંડેરિયાનો એક શેર યાદ આવે છેઃ

ના નીકળતું આંસુ ભમરો થઈ ગયું.
એણે અંદરથી સખત કોર્યો મને.

ના મને જાણ પણ થઈ એવી રીતે.
સાવ હળવે ચૂપકીથી કોર્યો મને……. મ.ખં
 

આમ, ગઝલના આંતર બાહ્ય સ્વરૂપોને નીખારતો ‘ગુલ’નો  શેર કાબિલેદાદ છે. સાદા સીધા બોલચાલના શબ્દોમાં અને મધ્યમ બહેરના લાઘવમાં ઘણાં અર્થ પ્રગટ થયા છે. એટલું જ નહિ, ભાવકના ચિત્તતંત્રને ઘડીભર ઝણઝણાવી દે છે. શેરમાં ક્યાંય કશો શબ્દોનો આડંબર નથી પણ ઊંડી અનુભૂતિની સચ્ચાઈ છે અને એ જ તો કવિકર્મની ખૂબી છે.

શ્રી અહમદ ‘ગુલ’ની શેરીયતને સલામ.

 

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ
જાન્યુઆરી ૧૦ ૨૦૨૦