સંગ્રહ

નિત્યનીશી * ચંદરવોઃ ૬ **    

* ચંદરવોઃ ૬ **    પોએટ કૉર્નર, હ્યુસ્ટન. 

    આજનો સુવિચારઃ

દુઃખનાં મૂળ ભલે ઊંડાં હોય પણ ખુશ થતાં પહેલાં તમારાં બધાં દુઃખ નાશ પામે તેની રાહ ન જુઓ.

– થિચ ન્હાટ હાન્હ

ડાયરીનું આગળનું પાનું લખ્યાને થોડાક જ દિવસો વીત્યા છે પણ એમ લાગે કે જાણે એના રંગરૂપ ઝાંખાં પડી ગયાં કે શું? રોજ કરતાં આજે આ ડાયરી કંઈક બદલાયેલી કેમ લાગી? કેટલીક વાર મનોદશાનો પડઘો કે પ્રતિબિંબ નિર્જીવ વસ્તુઓમાં ઝીલાતો હશે! એવા વિચારોમાં ને વિચારોમાં એક પાનું, વળેલું નજરે પડ્યું. એ ખોલતાંની સાથે જ ઉપરોક્ત સુવિચાર વાંચવામાં આવ્યો ને કલમ સરવા માંડી. કાગળ પરના અક્ષરોમાંથી કેવળ શબ્દકોષના શાબ્દિક અર્થ નીકળે છે પણ તેના સાચા અર્થો અને તેની અસર તો અનુભવે જ સમજાય છે અને તે પછી જ સંવેદનાનાં ખાનાંમાં ઊંડે સુધી પહોંચી જઈ અડકે છે.

હમણાં સાંજે ‘સબડિવિઝન’માં (મહોલ્લામાં) સામેના ઘર પાસે લાઈટોના ઝબકારા મારતી ‘એમ્બ્યુલન્સ’ આવીને ઊભેલી જોઈ. બારીમાંથી જોતા વેંત એકદમ ચોંકી જવાયું. ડર કેવી વસ્તુ છે? માણસ સાજોસમો થઈ જાય તે પછી પણ પેલા life threatening દૄશ્યને ખસેડવું કેવી રીતે? એનો કોઈ આયુર્વેદિક કે તબીબી ઈલાજ ખરો? પૂરપાર ઝડપે, એક પછી એક લીલી બત્તીઓને મસ્તીથી પાર કરતી ગાડીની સામે અચાનક પીળી બત્તી આવે ને  કારને ધીરી પાડતાં પાડતાંમાં તો લાલ બત્તીની જેમ એકદમ જ બ્રેક મારીને અટકી જવું પડે ત્યારે કેવો આંચકો લાગે?

ઘણું બધું લખવું છે પણ કશું જ નથી લખાતું. કંઈ કેટલીયે લાગણીઓનો, વાતોનો, ચિંતનનો મહાસાગર ઊછળે છે, વારંવાર ભીંજવે છે. પણ છાલકો વાગીવાગીને રહી જાય છે. જેમ કુદરતને એના એ જ રૂપમાં કોઈપણ કેમેરામાં પકડી શકાતી નથી તેમ આ ભીતરની ગતિવિધિ એના એ જ સ્વરૂપે ક્યાં વ્યક્ત થઈ શકે છે? જે વ્યક્ત થાય છે તે તો એક બૂંદ પણ નથી! ઘડીકમાં તો એ સરકી જાય છે, કાં અદૃશ્ય થઈ જાય છે, ક્યારેક વિલાઈ જાય છે અને ક્યારેક ક્યાંક અટવાઈ જાય છે. આવું કેમ? ઘણીવાર ખુદને જ પૂછું છું કે હું આ કરું છું શું? શા માટે કરું છું? વિચારવું, વ્યક્ત કરવું એ રીતે જ જીવવું ? ક્યારેક આનંદ આવે ક્યારેક ન પણ આવે એવું કેમ? આ દ્વંદ્વ, આ દ્વિધાઓનું કોઈ વિરામસ્થાન ખરું? અંતે તો એ જ નતીજા પર આવવું પડે છે કે, ધારાની જેમ વહેતાં રહેવું અને ધારાઓને એની રીતે વહેવા દેવી, એના મૂળ સ્વરૂપે. ઝિલાય તેટલું ઝીલવું, એમ કરતાં કરતાં ઝુલાય તો ઝૂલવું, ઝૂમવું કાં ઝૂરવું..બસ, એમ જ  જીવી જાણવું. મોસમ અચાનક બદલાય ત્યારે ધરતીને કંઈ કેવું કેવું થતું હશે? પણ છતાંયે બદલાતી  રહેતી મોસમનો મિજાજ એ જ તો એનું જીવન છે. સ્વીકૃતિ જ એની પ્રકૃતિ. ખૈર! આજે ઘણું અસંબદ્ધ લખાઈ રહ્યું છે.

રાત્રે ઊંઘ ન આવી. ટેબલ પર પડેલ એક plaque પર ધ્યાન ગયું. મનગમતું એ લખાણ વારંવાર વાંચ્યું. એમાં ખૂબ જૂની અને વર્ષો પહેલાં વાંચતાંની સાથે જ ગમી ગયેલ મેરી સ્ટીવન્સનની કવિતા કોતરાયેલ છે. ‘Footprints’. વાંચવામાં આવ્યું છે કે આ કવિતા માટે ત્રણેક સર્જકોએ પોતે લખ્યાનો દાવો કરેલ છે! એ જે હોય તે પણ ફરી ફરી એ વાંચવાથી મનને ઠીક ઠીક શાતા મળી.  સાંજે બંધ કરેલ ડાયરીનું અડધું પાનું ફરી ખોલી લખવા બેઠી.

એ કવિતામાં  એક માણસના સ્વપ્નની વાત છે. સ્વપ્નમાં એ દરિયાકાંઠે ઈશ્વરની સાથે ચાલતો હોય છે. ‘ફ્લેશબેક’માં આકાશમાંથી એની જિંદગી દેખાય છે. પાછળ રેતીમાં બે પગલાં એનાં અને બે ઈશ્વરનાં, એમ કુલ ચાર પગલાંની છાપ છે. સંધ્યાટાણે એણે પાછળ જોયું તો બે જ પગલાં દેખાયાં. એણે મૂંઝાઈ જઈને પૂછ્યુંઃ “લોર્ડ, તમે તો કહ્યું હતું કે હું તારી સાથે જ છું તો પછી મારી તકલીફને સમયે આ બે જ પગલાં કેમ? તમે કેમ છોડી દીધો મને?” જવાબ હતોઃ “ઓ મારા વહાલા, મેં તને ક્યારેય છોડ્યો નથી. એ જે બે પગલાં દેખાય છે તે મારા જ છે. તારા મુશ્કેલ સમયમાં તને ઊંચકીને  હું જ ચાલતો હતો!” કેવો મસમોટો આધાર! ટચલી આંગળીએ ઝિલાયેલ ગોવર્ધન પર્વત જેવો! અને તરત જ યાદ આવ્યું કે થોડાં વર્ષો પહેલાં આ જ કવિતાને ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરવાનો (ઇંદ્રવજ્રા છંદમાં) પ્રયત્ન પણ કર્યો હતો.
મુ. જુગલભાઈના  જૂના બ્લોગમાં અક્ષરમેળ છંદની કેટેગરી પણ ત્યારે ખાસ્સી એવી ફંફોસી હતી.

 અનુવાદની છેલ્લી ચાર પંક્તિ..

ત્યાં દૂરથી ગેબી અવાજ કાને,

મારાં જ એ બે, પગલાં છે સાથે.

એ હું જ છું, ને તુજ સાથ છું હું.

તેડી તને હું પગલાં ભરું છું..

ને એ સાથે જ કવિ શ્રી સુંદરમના શબ્દોનું પણ સ્મરણ થયુંઃ
“મારે આતમને આવાસ પ્રભુ તારી પગલી પડે,…
મારે અંતર આંગણ માંહ્ય મગન કેરી આંધી ચડે.

પુસ્તકો, કવિતા અને ડાયરી કેટલો મોટો વિસામો છે! 

ડરને પણ એ જ ભગાવે છે અને શ્રદ્ધા પણ એ જ જગાવે છે. હવે થોડી ઊંઘ આવશે ખરી.

–દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ

નિત્યનીશી** ચંદરવોઃ ૫ **

** ચંદરવોઃ ૫ **    પોએટ કૉર્નર, હ્યુસ્ટન. 

 આજનો સુવિચારઃ
આભને આધાર નથી છતાં એ ઊંચું છે, કારણ કે એ જેટલું ઊંચું છે તેટલું જ ચારે તરફ ઝુકેલું છે.

   

હમણાં પચાસેક વર્ષ જૂનીહથેળીમાં સમાઈ જાય તેવડી એક નાનકડી જૂનીપાતળી ડાયરી મળી. એમાં માત્ર ચાલીસેક જ પાનાં હતાં પણ મઝાની અને રસપ્રદ નોંધો હતી. ખૂબ સાચવી રાખી હશે પણ જિંદગીની ઘરેડમાં મેં ક્યારેય ખોલી ન હતી. પ્રાથમિક શાળાથી હાઇસ્કૂલ/કૉલેજના મિત્રોની નામાવલિ (કેટલાકના તો ચહેરા પણ અત્યારે યાદ નથી આવી રહ્યા!) તેમના જન્મદિવસવાંચેલાં પુસ્તકોની યાદીલેખકોનાં નામોતે સમયની મારી અભ્યાસેતર પ્રવૃત્તિઓમળેલાં નાનાં નાનાં ઈનામોની યાદી, ૧૯૬૮થી ૭૧માં જોયેલ સિનેમાની યાદી, ગમતાં ગીતોની પહેલી પહેલી પંક્તિઓકેટલાંક પાનાંઓ પર “હું શું શીખી”,  તો ક્યાંક વળી ‘what I believe”.. આ બધું વાગોળવામાંએ ઝીણી ઝીણી ક્ષણોનેફરી ફરી યાદ કરી માણવામાં, O My God, ન જાણે કેટલાયે કલાકો નીકળી ગયા! ભૂખ લાગી ત્યારે સફાળી ઊભી થઈ રસોડા તરફ વળી.

બારી બહાર નજર પડી તો સવારની સાથે સંધાન થયું. જે રીતે સૂર્યોદય થવાના થોડા સમય પહેલા પૂર્વ દિશાના પર્વતોની ટોચ પરવાદળની ધારે ધારે એક ‘રેડ કારપેટ’ પથરાવા માંડે છે. પછી ધીરે ધીરે વાદળના એ જાડા પટ પર બત્તીઓ થાય છે અને  ત્યારબાદ રવિરાજની પધરામણી થાય છે. કશાયે વિલંબ વગર જોતજોતામાં તો આખી સૃષ્ટિ ટટ્ટાર થઈ ચેતનવંતી બનતી જાય છે. બરાબર એ જ રીતેએ જ ક્રમમાં સાંજે જતી વેળાએ ફરી પાછી આછી લાલાશભરી જાજમ બિછાય છેબત્તી બુઝાય છેરવિરાજ વિદાય થાય છેથોડી વાર લીસોટા રહી જાય છે અને પછી તો પૃથ્વી પણ જંપી જાય છે. તાજેતરમાં જ New Mexicoના પહાડી વિસ્તારોમાં ફરતાં ફરતાં માણેલ સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્તનાં અદ્ભુત દૃશ્યો નજર સામે ગોઠવાઈ ગયાં. હજી એ સ્મરણોને તો મનની ફ્રેઈમમાંથી બહાર લાવી શબ્દાંકિત કરવાનાં બાકી જ છે. પણ આજે તો આ વિચારો પીછો જ નથી છોડતા કે કેવી નિયમબદ્ધ આ અચરજભરી લીલા છે! બાલ્યાવસ્થા અને વૃદ્ધાવસ્થાજન્મ અને મૃત્યુની સ્થિતિનું પણ કંઈક આવું જ એકસરખું છે ને! અને વચ્ચેના મધ્યાહ્નની વાતોવિશ્વને માથે ચડેલા આ પ્રખર તાપનો વિચાર તો ન કરું તે જ સારું.

આજે બીજી પણ એક અતિશય આશ્ચર્યયજનક ઘટના ડાયરીમાં લખવી જ છેવાત થોડી લાંબી છેથયું એવું કે નાની બહેનનો એક વોટ્સએપ પર “_____” મેસેજ મળ્યોપછી પૂછ્યું કેતમે આ ઝીણવટથી જોયુંતરત તો ‘હા’ કહીને જવાબ લખી દીધોલગભગ બધાં જ ભાઈબહેનોએ એમ જ કર્યું હશેકોઈએ સમજીને અને કોઈએ  કદાચ એ વાતને વાળી દઈનેપણ વળીવળીને મન ત્યાં જઈ બેસી જતુંઆમ તો એ જૂની કૉપી અને પેસ્ટ કરેલ ઈમેઈલ તા.૬ઠ્ઠી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦ની હતી પણ સંબોધનની સાથે ૨૦મી સપ્ટેમ્બર લખેલલખવામાં ભૂલ તો થઈ શકેપણ આ ભૂલ હતીનાતો પછીવિધાતા માનવીની જાણ બહાર એવું સાચું લખાવે કે જેની લખનારને પોતાનેય ખબર ના હોયઅને વાંચનારને પણ તત્ક્ષણ ખ્યાલ ન આવે!!

મોટા ભાઈ લેખક હતા. (‘હતા’ લખતા પણ અંદર કંઈક ચચરે છે.) તેમણે ૬ સપ્ટેં.૨૦૨૦ના રોજ જિંદગીની છેલ્લી ઇમેઇલ કરી હતીસૌને સંબોધીને લખેલ છેલ્લી અલવિદાની એ ઇમેઇલજેમાં તારીખની  જે ભૂલ (૨૦ સપ્ટે.૨૦૨૦થઈ હતી તે તો તેમની ખરેખરી મૃત્યુની તારીખ હતીખૂબ આંચકાજનક તાજ્જુબી થઈઘણીવાર વડીલો પાસેથી તેમના દાદાદાદીની  છેલ્લા દિવસોની જાણ થયાનીઆગાહી મળ્યાની અવનવી વાતો સાંભળી છેપણ આ તો સાવ નજર સામેનો દાખલોખૂબ વિચારે ચડી જવાયુંવિધિના લેખ અને કુદરતની કરામત વિશે કેટલી વિસ્મયજનક વાતો જાણવા અને અનુભવવા મળે છે!

છઠ્ઠી સપ્ટેસાંજે ક.૪-૩૭ના સમયે ‘જિંદગીની સમી સાંજે’ શીર્ષક નીચે  કથળતી જતી તબિયતની વિગતે વાતો લખ્યા પછી તેમણે “ફરી મળાય, ન મળાય; અલવિદા..દોસ્તો” લખ્યું. પછી એ જ દિવસે ફરી બે કલાક પછી સાંજે ૬૩૨ વાગે નીચેની ઇમેઇલ લખીઆ વાતની નોંધ અમે સૌ ભાઈબહેનોએ હમણાં જ લીધી!!!

ડાયરીનાં આ પાનાંમાં એને સાચવી રાખ્યા વગર કેમ ચાલેઆ રહી એ ઇમેઇલની કૉપીઃ

From: Navin Banker <navinbanker@yahoo.com>
Date: Sun, Sep 6, 2020 at 6:32 PM
Subject:
To:

મિત્રો૨૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦

છેલ્લી ઇમેઇલ પછી, થોડીવારમાં જ ઢગલાબંધ ફોન્સ અને ઇમેઇલ્સ આવી ગયા. આભાર તમારો.
આનાથી વધુ મારે કશું કહેવાનું નથી એટલે નાહક માથાફોડી કરવાનો અર્થ નથી. હું તમારા ફોન કે ઇમેઇલ્સનો જવાબ ન આપું તો માફ કરજો. જો શક્તિ હશે તો લેખ મારફતે જણાવતો રહીશ.

પણ મારે હવે શાંતિ જોઈએ છે. ચાર-છ દિવસ મારી બહેનને ઘેર રહેવા જતો રહીશ. એક ડોશીમાએ તો હમણાં ફોન કરીને મારી પત્નીને પૂછ્યું કે,  હવે ‘નવીનભાઈનું કેટલે આવ્યું?’

 -NAVIN  BANKER

છેલ્લા દિવસોમાં પણ તેમની ટીખળ કરી લેવાની વૃત્તિ યથાવત હતી. હજી વાત મનમાં ઘૂંટાયા જ કરે છે કે,  કેવું બન્યું એમને ખબર પડીના અમને.

अजीब दास्तां है येकहाँ शुरू कहाँ खतम
ये मंज़िलें है कौन सी वो समझ सके  हम.
ये शाम जब भी आएगी..तुम हमको याद आओगे…. अजीब दास्तां है ये….

ચાલો, લાગણીઓના વહેણમાં ખેંચાવાનું  હોય.
 Excess of everything is dangerous. 
આજનું પાનું અહીં  વાળું.

ઓહ..પાનું તો વાળી શકાયું પણ વિચારોને વાળવાનું અઘરું થાય તે પહેલાં ફરી એક સમાચાર નોંધવા ઠીક લાગ્યા. આ જ અઠવાડિયામાં (જુલાઈની ૨૦ તારીખે) ઍરલાઇનની જેમ, ટેક્સાસ સ્ટેઇટમાંથી પ્રથમ વાર ઊડેલ, બ્લુ સ્પેઇસ લાઇનને ટીવી પર જોવાનું ખૂબ રોમાંચક લાગ્યું. માત્ર સાડા આઠ મિનિટમાં તો orbits સુધી અને ૧૦ મિનિટ, ૩૫ સેકંડમાં તો સ્પેઇસ રાઇડ લઈને પાછાં પણ આવી ગયાં! તે ચારમાંથી એક હતાં ૮૨ વર્ષની મહિલા Wally Funk અને ૧૭ વર્ષનો Olever Daemen!

બળદગાડીમાં મુસાફરી કરતો માણસ આજે ‘સ્પેઇસ રાઇડ’ લેતો થઈ ગયો. જાણે નવી પેઢીનું એક ભાવિચિત્ર જોવાઈ ગયું. સર્જનહારે કેવાં કેવાં Brain અને બુદ્ધિ બનાવ્યાં છે!

આ મન અને હૃદય સુધી કોણ પહોંચશે? ક્યારે?


દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ

નિત્યનીશીઃ ચંદરવોઃ ૪ 

ચંદરવો ૪ ઃ  સ્થળઃ પોએટ કોર્નર, હ્યુસ્ટનઅમેરિકા

 આજનો સુવિચારઃ
ખરબચડો પથ્થર શિલ્પીના તીણા ટાંકણાના પ્રહારમાંથી પસાર થયા પછી જ ઈશ્વરની મૂર્તિમાં પરિણમે છે.

ઘણીવાર કારણ વગર જ બેચેન થઈ જવાય છે. બધું અચાનક વિષાદમય લાગવા માંડે છે. એકદમ વાદળિયું વાતાવરણ પણ ક્યારેક એમાં મોટો ભાગ ભજવે છે. ક્યારેક પારકી પીડા પોતીકી બની જાય છે તો ક્યારેક બસ એમ જ. આવું જાતજાતનું વિચારવા જઈએ તો પણ, ખરું કારણ જાણવા છતાંયે કદાચ બહાર નીકળવા નથી માગતું. અંદરની કોઈ અજાણી દહેશત વધુ જુદું રૂપ ધરી તો નહિ જાય ને કહી અંતર્મુખ બની જાય છે અને છેવટે આ ડાયરી અને કલમ હાથમાં પકડાવી દે છે. આવી મથામણ દરમ્યાન થોડા દિવસ પહેલાં એક વિચાર એ પણ ઝબક્યો હતો કે સંવેદના એ છે શું? શેની બનેલી છે? એને કેમ જલદી ધક્કા વાગી જાય છે? એનો પિંડ કેવો હશે? પછી એ વિચાર એની મેળે જ છટકી પણ ગયો હતો.

એવામાં ફરી પાછો એ જ પ્રકારનો પ્રશ્ન નયનાના લેખનમાં વાંચ્યો! ઘડીભર તાજ્જુબ થઈ જવાયું. તેમાંથી વળી બે વલયો થયાં. એક તો જેની સાથે દિલ લાગી ગયું હોય છે તેની સાથે વિચારોનું આ સામ્ય અને લગભગ સરખા સમયે ઉદ્‍ભવેલી એકસરખી લાગણી. ફરક એટલો કે એમાં વાત હતી ‘મન’ વિશેની અને મારા મનમાં સવાલો જાગ્યા ‘સંવેદના’ અંગે. આવાં ‘વાઈબ્રેશન’ પણ કેવાં ખળભળાવી દેતાં હોય છે!

બીજું વલય જરા વધારે ઊંડા વિચારમાં ખેંચી ગયું. એમાંથી કંઈક એવું સમજાયું કે, સૌથી પહેલાં તો આંખથી કશુંક જોવાય કે વંચાય છે અથવા તો કાનથી શબ્દો સંભળાય છે; તે શબ્દો સીધા મગજમાં ઊતરી જઈ સમજાય તે પહેલાં તો તેમાંથી ઊઠેલા ભાવો, આ સંવેદનાના પિંડ (કદાચ ગોળાકાર) ને અડે છે જે હૃદયની અંદર કે હૃદયની ખૂબ જ નજીક હશે. તે વળી સેકંડના સોમાં ભાગ જેટલા સમયમાં તો અડીને ઝણઝણી ઊઠે છે. તેની સાથે જ તત્ક્ષણ આંખ વાટે વ્યક્ત થાય છે. પછી તે ખુશી હોય કે વેદના હોય. વધુ વિચારતાં થયું કે સંવેદનાની આ આખીયે પ્રક્રિયા, બાહ્ય અને અંતર્ગત ઇંદ્રિયોનું સંકલન, કેવી અ‌દભુત રીતે અને ઝડપથી કામ કરી જાય છે! આટલું બધું એકદમ જ બની જાય છે, પળવારમાં જ. ખરેખર આ વિસ્મય નહિ તો બીજું શું છે?આવા બધા વિચારોને કે અનુભૂતિને ડાયરીમાં ટાંકવા બેસીએ, ત્યારે દિનચર્યા જેવી વાતોની નોંધ તો બહુ ક્ષુલ્લક લાગે. કારણ કે રોજ નવું તો બનતું હોતું જ નથી. તેમાંયે હમણાંની વાતો તો… છેલ્લા દોઢ વર્ષથી આખા વિશ્વમાં એક જ ઘટના ચાલી રહી છે. શું નોંધ કરીએ?કેટલાક વખતથી જ્યારે જ્યારે લખવા માટે કલમ ઉપાડી છે ત્યારે ત્યારે દરેક વખતે એક જ વિચાર અને અનેક ચિત્રો નજર સામે આવે છે. આજે ઘણા દિવસ પછી ડાયરી હાથમાં લીધી તો પણ વળીવળીને એ જ વાત. ઘણીવાર આવું પણ બને છે કે આપણા ઉપર આપણું નિયંત્રણ ચાલતું નથી. એમ લાગે છે કે, ઈશ્વરને હવે એક જુદું, નવું વિશ્વ રચવું હશે ને ત્યાં એને કલાકારો ખૂટયે જતા હશે! બીજું કાંઈ લખવા માટે કેટલો પ્રયત્ન કરવો પડે છે! એક સુંદર પ્રાર્થના યાદ આવીઃGod, grant me the serenity to accept the thing I cannot change, courage to change the thing I can and wisdom to know the difference.હમણાંથી વાંચન થોડું વધારે થયું તે એક Plus point…અને હા, સમય એની ઘટમાળ મુજબ સારો કે ખરાબ તો ચાલ્યા જ કરે પણ ૨૦૨૦-૨૧ના આ કપરા કાળમાં સારી, નવી વ્યક્તિઓનો પરિચય પણ થતો ગયો તે કેટલી મોટી વાત છે!એક સવારે સરસ ‘સરપ્રાઇઝ’ મળી, પુરસ્કાર જેવી ! આજના ‘વાડકી વ્યવહાર’ જેવા સમયમાં એક સાવ અપરિચિત વ્યક્તિ દ્વારા થયેલ સુખદ અનુભવથી મન આનંદિત તો થાય જ ને? મારી રચનાના શબ્દોને સ્વરાંકન કરી પોતાના સૂરમાં ગાઈને કોઈકના દ્વારા વોટ્સએપ પર મોકલી પણ આપી ! નાની નાની ખુશી વધારે મહત્ત્વની તો ત્યારે બની જાય છે જ્યારે એમાં કશીયે દુન્યવી લેવડદેવડ નથી હોતી. કેવળ નિસ્વાર્થ ભાવ અને નિર્વ્યાજ આનંદની જ આપલે થતી અનુભવાય છે. આવી ઘટના વળી વ્યક્તિને પોતાના કામની સાર્થકતાનો એક અહેસાસ પણ કરાવે છે અને અંતરમાં અનોખી ઊર્જા પણ જન્માવે છે. આ લખતાંની સાથે એવી જ એક બીજી સંબંધિત વાત યાદ આવી.

થોડા વખત પહેલાં લંડનની લિટરરી ઍકેડેમીએ યોજેલ ઋષિકવિ શ્રી રાજેન્દ્ર શુક્લને ઝૂમ પર સાંભળવાનો લહાવો મળ્યો. ભાષાનાં, સંવેદનાનાં અને અનુભૂતિનાં જુદાં જુદાં સ્તરોના ત્રિવણીસંગમ પર સ્નાન કરાવતી જતી તેમની વાણી સાંભળ્યા પછી જાણે કોઈ પ્રસન્નતાના અગાધ સાગર કિનારે સમાધિસ્થ થઈને શાંત બની બહાર આવ્યા હોઈએ તેવી જબરદસ્ત અનુભૂતિ થઈ. આ ઋષિકવિનાં ધર્મપત્નીએ પોતાની બ્રહ્મવાદિની કાલ્પનિક સખીઓ અરુંધતી, મૈત્રેયી, ગાર્ગી વગેરેની વાતો કરી અને તેમને પોતાને થયેલ એક ખૂબ ઊંચા mystic experience ની સ્વ-પ્રતીતિને પ્રસ્તુત કરતી કવિતાઓ સંભળાવી. તે સાંભળીને આનંદ આનંદ થઈ ગયો.તે પછી તો ઇચ્છાનુસાર તેમનો ફોન પર સંપર્ક થયો અને મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે કોઈ નિકટના દોસ્ત જેવી આત્મીયતાપૂર્વક લાંબી વાતો પણ થઈ. ત્યારે લાગ્યું કે કે જે સાચા સભર છે, જે ખરી ઊંચાઈ પર છે તે કેવા ખુલ્લા મનના હોય છે?! અહમ્ કે ગુમાનનો લેશમાત્ર અણસાર નથી હોતો. આવી વાતો, અનુભવો, યાદો ડાયરીમાં ટાંકવાં ગમે છે; એટલા માટે કે ફરી મન થાય અને જરૂર પડે ત્યારે વાગોળી શકાય. કદાચ એટલે જ કહેવાયું હશે કે “માણ્યું તેનું સ્મરણ કરવું એય છે એક લ્હાવો.”.આ સુખદ સ્મૃતિ સાથે આજે વિરામ.

-દેવિકા ધ્રુવ

નિત્યનીશીઃ ચંદરવોઃ૩

ચંદરવોઃ 3      સ્થળઃ પોએટ કોર્નર, હ્યુસ્ટન, યુએસએ.

આજનો સુવિચારઃ ગાઢ અંધારાં ઉતરે ત્યારે જ તારા ઝગમગે ને?

આજે સવારે ઊઠી ત્યારે મસુરીની યાદ આપાવે તેવું ધૂમ્મસછાયું આકાશ હતું. ઘડીભર તો લાગે કે આ આટલું ઘેરું ધૂમ્મસ ખસશે જ નહિ. પણ અહો આશ્ચર્ય! થોડીવારમાં તો દૂર પૂર્વના ખૂણેથી એક સોનેરી તીરની અનેક ધાર છૂટી અને પેલો ધૂંધળો પડદો એકદમ પલાયન! કેમેરામાં આખું યે દૃશ્ય પકડું તે પહેલાં તો આભ સોનાવર્ણું ઉજ્જવળ ઉજ્જવળ. માનવજીવનમાં પણ પ્રકૃતિની જેમ જ હોત તો?

હવે તો ઝરમર ઝરમર વરસાદ પડે છે તેમાંયે ઈશ્વરના આંસુ હશે? એવો સવાલ થાય છે. એને શું કોઈએ બાંધ્યો હશે?!! નહિ તો આટલો દયાહીન તો એ ક્યારેય ન હતો ! કેટલાં પીડાયા ને કેટલાં ગયાં? રહ્યાં એ બધા બધું જ કરે છે, જુદું જુદું અને જુદી જુદી રીતે કરે છે પણ જાણે  સૌના નેપથ્યમાં માથે લટકતી તલવાર જેવો કાળનો કેર હડપવા બેઠેલા ભૂખ્યાં શિકારીની જેમ ચકળવકળ ઘૂમ્યા કરતો દેખાયા કરે છે. ‘ક્યારે અટકશે’ની રાહમાં આખું યે જગત ઝુરી રહ્યું છે. ઘણીવાર સૂનમૂન થઈ જવાય છે. લેખનમાં પણ અનાયાસે કલમ આમ જ વળે છે.

શ્રી અબ્દુલ કલામના વાંચેલાં વાક્યો યાદ આવે છે.

A door is much smaller compared to the House. A lock is much smaller compared to the door and
A key is the smallest of all but a key can open entire house. Thus, a small, thoughtful solution can solve major problems.

ઘર કરતાં બારણું નાનું છે.
બારણા કરતાં તાળું નાનું છે

અને ચાવી તો  બધા કરતાં નાની છે. છતાં આખું ઘર તો ચાવી ખોલી શકે છે.

એવી કોઈ નાની ચાવી જેવું એક અનોખા રંગનું ઝીણું કિરણ નીકળે અને જગતમાં વ્યાપ્ત વ્યાધિને હટાવે તો કેવું સરસઆવો નાનકડો તંતુ, આશાનો તંતુ પણ થોડી ઉર્જા જન્માવે છે.

મનને વાળવા ટીવી ચાલુ કર્યો તો વળી પાછા એ જ ન્યુઝ. મિત્ર સાથે વાત કરવા ફોન કર્યો તો એ જ કારમા આઘાતજનક સમાચાર અને વોટ્સેપની ટનાટન આવતી રીંગમાં પણ કોઈની વિદાયની જ નોંધ. ઘણીવાર થાય કે ક્યાં જવું, શું કરવું. પછી બપોરે નક્કી કર્યું કે આજે કંઈ કરવું જ નથી. મતલબ કે, નેટ, ટીવી કે ફોન બાજુ પર જ રાખવા. જેટલા ઓછા ઉપકરણો એટલી ઓછી ઉપાધિ! બહું વિચારવું પણ નથી.

છેવટે ગોલ્ફની રમત જોવા જવાનું નક્કી કર્યું. એમાં વળી આજે તો Father –sonની નક્કી થયેલ ગોલ્ફ્ની ગેઈમ હતી. એટલે વળી ઓર આનંદ. ઘણીવાર golf  with grandkids પણ રમાતી  (મારે માટે જોવાતી) જ રહેતી હોય છે. આમ તો રમત-ગમતની દૂનિયામાં ઓછો રસ.. પણ પુત્ર-પૌત્ર-પૌત્રીઓને આ ગોલ્ફની રમત રમતાં જોવાની મઝા આવે.. સારું હતું કે, એટલા થોડા કલાકો સરસ હૂંફાળો તડકો હતો. ખુલ્લું ભૂરું આકાશ, હવામાં તાજગી, આસપાસ કેવળ લીલોતરી અને ક્યાંક ક્યાંક છૂટા-છવાયાં પાણીના તળાવો.

આ રમત મનને આનંદ આપે છે. કારણ કે એમાં માનસિક પડકારની સાથે સાથે સમતોલન જાળવવાની કાબેલિયત દેખાય છે. ઉપરાંત ૫ થી ૬ હજાર યાર્ડમાં પથરાયેલાં મેદાનમાં રમાતી ૧૮ holesની રમતમાં ગીતાના ૧૮ અધ્યાયનો સંદેશ પણ લાગે. પરિસ્થિતિની પરવા કર્યા વગર, હસતા, રમતા, આનંદ અને કુનેહપૂર્વક, નાનકડા શ્વેત ગોળાને, ૧૮માં છેલ્લા ગોળાકારમાં ઢાળી દેવાનો. ..અંતિમ લક્ષ્ય સુધીઆદિથી અંત સુધી.

 Pro Golfer Bobby Jones પણ કંઈક એમ કહે છે કે, Golf is the closest game to the game we call Life. You get bad breaks from good shots; you get good break from bad shots. But you have to play the ball where it lies.

રમત જોતાં જોતાં કુદરતના નજારાના અને સંબંધોની સમૃધ્ધિના કંઈ કેટલાંયે  દૄશ્યો નજરે ચઢતાં ગયાં અને મનમાં અવનવા વિચારો આવ-જા કરતા રહ્યા. વધુ આનંદ તો પિતાપુત્રની જોડી સાથે રમે ત્યારે પારિવારિક સુખદ ક્ષણો, સગપણની મનગમતી ફ્રેઈમમાં જડાઈ જાય અને સંબંધોની સુગંધથી મન મહેંકી ઉઠે. દેશ હો કે વિદેશ સંસ્કૃતિનો સંબંધ સામાજિકથી વિશેષ તો આંતરિક આભામાં અનુભવાય છેસંકુચિત વ્યાખ્યામાં રુંધાતા આજના વૈશ્વિક કૌટુંબિક ચિતારના વિચારો સાંજે રસોડાના ઘરના રોજીંદા કામોની સાથે સાથે ચાલતા રહ્યા.

મોડી સાંજે થાક વરતાયો. તરત ઉંઘ આવશે એમ અત્યારે ઘેરાયેલ આંખ કહી રહી છે. તેથીસૌનું કલ્યાણ થાઓએવી પ્રાર્થના સાથે.. ઓહો..પ્રાર્થના લખતાંની સાથે જ પ્રેરણામૂર્તિ મુક્તિબહેન મજમુદાર યાદ આવ્યાં.
ગયા અઠવાડિયે જ તેમનો જન્મદિવસ ગયો અને સાથે કવિવર રવીન્દ્રનાથ ટાગોરનો પણ
. કેટલીક વ્યક્તિઓ જીવતરના ગોખલે  હંમેશા ઝગમગતી રહે છે
આ મહિનામાં કવિ શ્રી નિરંજન ભગત અને ભગવતીકુમાર શર્માનો પણ જન્મદિવસ. સાહિત્યકાર શ્રી ધીરુભાઈ પરીખે હમણાં જ વિદાય લીધી. સૌની સાથેની યાદો સાંભરે છે.. એ સૌને પ્રેમ, આદર અને નમન સહિત ડાયરીનું
આજનું પાનું હવે અહીં વાળું.

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ

નિત્યનીશીઃ ચંદરવોઃ૨

*** ચંદરવોઃ૨ ***      સ્થળઃ પોએટ કોર્નર, હ્યુસ્ટન, યુએસએ.

આજનો સુવિચારઃ
મને પગથિયા ખૂબ જ ગમે છે…કારણ કે પોતે સ્થિર રહીને બીજાને ઉપર ચડાવે છે.”

ડાયરીના પાને પાને સુવિચાર લખવાની વર્ષો જૂની ટેવ અનાયાસે આજે ફરી જાગૃત થઈ ગઈ.

એપ્રિલ મહિનો શરૂ પણ થઈ ગયો. એપ્રિલ એટલે શ્રી યશવંત શુક્લ, સ્નેહરશ્મિ અને રા.વી.પાઠક જેવા સાહિત્યકારોના જન્મનો મહિનો.

માર્ચ મહિનાથી તો ઋતુ બદલાઈ છે એટલે રોજ સવારે વહેલા ઉઠી ગરમ ચાનો કપ લઈ બેકયાર્ડમાં બેસી કુદરતને માણવાનો એક નિયમ થઈ ગયો છે. તે પછી જ લખવા, વાંચવાનું કે પછી ઘરના બીજાં રોજીંદા કામો શરૂ થાય. એ રીતે ગઈકાલે સવારે ફરી પાછી પપૈયાના ઠૂંઠા થઈ ગયેલાં ઝાડ પર નજર ગઈ અને થોડા અઠવાડિયાં પહેલાની આંચકાજનક યાદો તાજી થઈ ગઈ. 

તે દિવસે ઊંચા ઊંચા અને બાહુ ફેલાવીને ટટાર ઊભેલાં અને માંડવા જેવા શોભતા સરસ  મઝાના પપૈયાના ઝાડના પાંદડા સાવ એટલે કે સાવ નમી પડ્યાં હતાં, ઢળી ગયાં હતાં. પાન પરનો પેલો ચળકાટ ક્યાં ગયો હશે? એક દિવસની ઠંડીમાં આવા (જાણે કે કોરોનાગ્રસ્ત!) પાંદડાઓને જોઈ તરત તો હેબતાઈ જવાયું. પછી વિચાર્યું કે સમય અને સંજોગનો તકાજો કોને છોડે છે? બાકી  કુદરતે તો પપૈયું ભારે હોય તેથી પહેલાં તેનું થડ ઘણું જાડું અને મજબૂત બનાવ્યું હતું અને મોટાં મોટાં પાન ઉગાડી, રક્ષણાર્થે, થાય તે બધું કર્યું હતું પછી ધીરે ધીરે ફળ ઉગાડ્યું હતું. ખૈર! મૂળ તો રાખ્યાં છે તેથી ફરી પાછું ઉગશે ખરું. ખલીલ જીબ્રાનનું વાક્ય યાદ આવે છેઃ  પૃથ્વીમાં ગમે ત્યાં ખોદો ને! બધે ઝવેરાત ભરી છે. શરત માત્ર એટલી કે ખોદતી વખતે તમારામાં શ્રધ્ધા ખેડૂતની હોવી જોઈએ.

બધી વાતો ખૂબ મનનીય હોય છે. ઘણીવાર થાય કે, બસ બંધ આંખે ભીતરમાં ઊંડા ઉતરી જઈ આમ વિચાર્યા કરીએ અને મળતાં મોતીઓ માણ્યા કરીએ. ૨૦૨૦ની ઐતિહાસિક ઘટનાકોરોનાની મહામારીમાંથી પ્રગ્ટેલો એક  જુદો વળાંક હશે? સાચું છે કે બધા માનવીઓ એકસરખાં નથી કે એક સરખું વિચારતાં નથી. પણ સમય તો એવો આવ્યો કે એણે જગતભરના માનવીઓને એક મંચ પર લાવીને બેસાડી દીધા. એક ઐતિહાસિક ખેલ રચાઈ ગયો.

બપોરે ગ્રોસરી લેવા ગઈ હતી અને એક અમેરિકન મિત્ર મીસીસ રોબર્ટ્સન મળ્યા. અહીંની સ્કૂલમાં જ્યાં હું પાર્ટટાઈમ જતી હતી ત્યાંના લાયબ્રેરીઅન બહેન. ઘણી વાતો થઈતેમણે તેમના એક મિત્રના જુવાનજોધ ભાઈની કોરોનાને કારણે થયેલા કરુણ મૃત્યુની અને પછી નાનાં બે બાળકોની એકલી પડેલી યુવાન પત્ની જેનીફરની મનોદશાની વાત કરી અને તે પછી તો તેમણે જેનીફરની નાની ૧૦ વર્ષની વિકલાંગ દીકરીની એક  અંગ્રેજીમાં લખાયેલ ઈમેઈલ ફોર્વર્ડ પણ કરી વાંચતા હ્રદય હચમચી ગયું. આમ તો આવી ઘટનાઓ ૨૦૨૦ની સાલમાં સેંકડો પરિવારમાં થઈ ગઈ તેમ રોજ સવારે સાંભળવા મળતું. પણ વાંચ્યા પછી ખૂબ વિચારો આવ્યા અને બે વાત ઘૂમરાયા કરી કે, માણસમાત્રની સંવેદના એકસરખી છે, લોહીના રંગની જેમ અને બીજું દરેક ભાષાને તેની પોતીકી સમૃધ્ધિ છે. જ્યારે જ્યારે સંવેદના એની તીવ્રતમ સ્થિતિએ પહોંચે છે કે કાબૂ બહાર જાય છે ત્યારે તેની ગતિ અને ભાવ ભલભલા પથ્થર હ્રદયને પણ સ્પર્શ્યા વગર રહેતા નથી. અભિવ્યક્તિની અને દરેક ભાષાની એક બહુ મોટી વાત છે. વિશ્વની બારી ખોલી જોઈએ તો અને ત્યારે વાત બહુ સ્પષ્ટપણે અનુભવાય છે.

સાંજનો સમય પણ લગભગ વિચારોમાં પસાર થઈ જાત. મનની એક નબળાઈ કહેવાય. એક વાત કે વિચાર શરૂ થાય એટલે જલદી પીછો નથી છોડાતો. પણ સારું થયું કે એક કવિતાનું પુસ્તક હાથમાં આવ્યુ અને એમાં રસ પડ્યો. ખરેખર કવિતા મનનો બહુ મોટો વિસામો છે. અહમથી સોહમ સુધીનો આનંદ છે, એ ખુદ અને ખુદાને પામવાની ગુફા છે. શ્રી ગેટેએ કેટલું સાચું કહ્યું છે કે, કવિતા વડે સત્યનું સુંદરતમ સ્વરૂપ પકડી શકાય છે.

પુસ્તક પૂરું કરું ત્યાં તો એક સ્વજનનો ફોન આવ્યો. વાત જરા લાંબી ચાલી ને સાંજ ઢળી ગઈ. રાતે વહેલા સૂવાની ટેવને લીધે આંખ પણ એમ જ મળી ગઈ. વાંચનમાંથી ટાંચણ લખી ગઈ કાલ વિશેનું પાનું આજે પૂરું કરું.

વીતી ગઈ તે વાતનો ઉલ્લેખ ના કર,
જાગરણની રાતનો ઉલ્લેખ ના કર;
લખ, ભલે લખ, જોઈએ તો રોજ લખ તું,
શબ્દમાં તુજ જાતનો ઉલ્લેખ ના કર.    (  કવિ શ્રી દિલીપ મોદી )

દેવિકા ધ્રુવ

નિત્યનીશીઃચંદરવોઃ ૧

ચંદરવો ઃ ૧ પોએટ કોર્નર, હ્યુસ્ટન. (Poet Corner)

નવા વર્ષના કેલેન્ડરમાં પહેલો દિવસ શરૂ થાય કે જન્મદિવસ આવે કે પછી કોઈપણ મનગમતો તહેવાર આવે એટલે મનની મઢુલીમાં બે વિચારો ઘૂંટાયા કરે. ૧. માની યાદ અને ૨. ડાયરી ફરીથી ચાલુ કરવાની અદમ્ય ઈચ્છા. ફરીથી એટલા માટે કે, નાની હતી ત્યારે નોટમાં રોજેરોજ કેટલી બધી મનની વાતો લખતી રહેતી હતી! રાત પડે ને આખા દિવસની વાતો લખતી. ગમતા સુવિચારોના અવતરણો કે ગમી ગયેલી કવિતાઓ, શાયરી વગેરે પણ નોંધતી રહેતી. ક્યારેક વળી વહેલા ઉઠીને ઉઘડતા ઉજાસ અને નિરવ એકાંતના અમૃતની વચ્ચે પણ લખતી. પણ એ નિયમિતતા સતત જળવાઈ ન રહી. પહેલાની એ લેખનવૃત્તિ ધીમે ધીમે નદીના વહેણની જેમ જુદા જુદા રૂપે વહેવા લાગી.

આજે ફરી એકવાર કલમે ડાયરી પર કબજો જમાવી જ દીધો! ગઈકાલે જ ‘હોલમાર્ક’ માંથી એક આકર્ષક ડાયરી ગમી અને ખરીદી હતી. ડાયરી શરૂ કરવાનું એક બીજું મોટું કારણ એ મળ્યું કે, છેલ્લાં ઘણાં દિવસથી વાંચવા માટે પુસ્તકો તરફ હાથ લંબાવું ને જે પહેલું પુસ્તક દેખાય તે હતું ‘Journal of Joel Osteen’. કેવો સુભગ સંજોગ? એકબાજું ડાયરી શરૂ કરવાના સતત ચાલતા વિચારો અને નજર સામે ફરી ફરીને આવતું આ ડાયરીનું પુસ્તક! વાહ.. કુદરતી સંકેત સમજી વાંચવા જ માંડ્યું. પહેલાં જ પાને જે વાંચવા મળ્યું તેનો સાર એ હતો કે, The Journal is an open door to self-discovery. It enlarges our vision. We understand the power of our thoughts and words and also it renews our strength despite the pressures and adversities of the situations.

હ્યુસ્ટનના એક જબરદસ્ત મોટા ચર્ચમાં દર રવિવારની સવારે લેક્ચર આપતા જો ઑસ્ટીનની વાતો સાંભળવી ગમે છે. તેમના શ્રોતાઓની સંખ્યા પણ દર અઠવાડિયે ૨૫ થી ૩૦ હજારની સંખ્યામાં હોય છે. તેમનું જીવન પ્રત્યેનું વિઝન ખૂબ દીવા જેવું સ્પષ્ટ છે એટલે તેમના શબ્દોમાં સારી એવી અસરકારકતા અને એક પ્રકારની શાતા મળે. આ પુસ્તકમાં કેટલીક વાતો મઝાની લાગી. જ્યાંથી જે સારું મળે તે અમલમાં ઉતારવાના સતત પ્રયાસોમાં (આ પણ એક passion ખરું) ઉમેરો થયો.

નાનપણથી આવું બધું ગમવાને કારણે એક સરસ અભિગમ બંધાયો લાગે. એક વખત એવો દૈનિક ક્રમ પછી તો સ્વાભાવિક બની રસ્તાઓ સરળ રીતે ખોલતો જાય અને એમ જીવન જીવવાનો આનંદ પણ વધતો જ જાય ને? ગઈકાલે સાંજે વળી પાછી વર્ષો જૂની ડાયરીઓના પાના પણ ફેરવી લીધાં. ત્યારનું એક અવતરણ “આત્માની શક્તિ અણુબોંબ કરતાં મોટી છે.” એ હજી યે ખૂબ ખૂબ ગમે જ છે. કેટલી નાની ઉંમરે એ ડાયરીમાં ટાંક્યું હતું! આમ તો લખનાર કોણ છે એ જીજ્ઞાસા હંમેશા હોય તેથી ભૂલ્યા વગર લખું જ, લખું.પણ કોણજાણે ન મળ્યું. કોની કલમે લખાયું છે એ વંચાય તો લાગે કે એ લખનારને સન્માન આપ્યું!! આમ આજથી કલમ, ડાયરીના વહેણ તરફ વળી ખરી! મનનું આવું જ છે એ હંમેશા ગમતું જ કરે છે. આમ પણ ડાયરી એ મનમાં જાતજાતના આભલા ભરેલ ચંદરવો જ છે ને? એને ચાહો તે રીતે સજાવી શકો, સંવારી શકો.

કાગળની દોસ્તી, કલમ સહેલી,

વાત નથી કોઈ નવી નવેલી.

હ્રદય ઊલેચી, સ્નેહ ભરીને,

સઘળું કરે મન ખાલી ખાલી.

‘નિત્યનીશી’માં જાગી જાગી

ભરે ચંદરવો ફૂલ ચમેલી.

-દેવિકા ધ્રુવ

ડાયરીઃ નિત્યનીશી

એકાંતે રચાતું ને મનની અંગત વાતો કરતું સાહિત્ય- ‘ડાયરી’

ક્યારેક અચાનક મનમાં કોઈ વિચાર સ્ફૂરી આવે તો ક્યારેક કોઈ સ્મૄતિ સળવળી ઊઠે. આવું કંઇક બને ત્યારે એ વિચાર કોઈ નવું સ્વરૂપ પણ લઈ લે. એ દિવસે સવાર સવારમાં અતિ પ્રસિદ્ધ થયેલી અમારી સામૂહિક ‘પત્રાવળી’ યાદ આવી. એમાંના પત્રો જ્યારે ફેસબુકના પાને મૂકવાનું નક્કી કર્યું ત્યારે એની લોકપ્રિયતાની વાતના અનુસંધાનમાં જુગલકિશોરભાઈ સાથે વાત કરી ત્યારે એનો રાજીપો વ્યક્ત કરવાની સાથે એમણે ‘સામૂહિક ડાયરી’ લખવાનો એક નવો વિચાર રમતો મૂક્યો..અને તરત જ દેવિકાબેન ધ્રુવ અને પ્રીતિબેન સેનગુપ્તાએ ઉત્સાહપૂર્વક સંમતિ દર્શાવી અને મઝાની વાત તો એ બની કે લંડનથી નયનાબેન પટેલ પણ અમારી સાથે રાજીથી જોડાવાં તૈયાર થઈ ગયા અને આમ પાંચ સંપાદકોનું પંચમ બન્યું. આ પંચમ શબ્દ પણ મઝાનો.

હા તો, સૌ પ્રથમ તો નેટ ડાયરીનું સ્વરૂપ કેવું હશે, કેટલા સમયગાળે તેને પ્રગટ કરવું, નામ શું રાખવું વગેરે બાબતની ચર્ચાઓના અંતે નેટ પર ફેસબુકનું નવું પેજ બનાવીને કેવી રીતે પ્રગટ કરવું એ અંગે જુભાઈએ માર્ગદર્શન આપ્યું. પ્રારંભદિન પહેલાં આ સમગ્ર કાર્યની પ્રસ્તાવનારૂપે મઝાનું અને માહિતીસભર લખાણ દેવિકાબેને લખ્યું અને એમાં તો જાણે ડાયરીની ઓળખ છતી થતી ગઈ.

એમના જ શબ્દો અહીં સીધા મૂકવા છે….“‘ડાયરી’ નામે સાહિત્ય સ્વરૂપ અનેક નામથી પરિચિત છે. દૈનંદિની,વાસરી,વાસરિકા,રોજનીશી રોજિંદી, રોજની, નોંધપોથી વગેરે. અંગ્રેજીમાં જર્નલ, ડેબૂક, લોગબુક, ક્રોનિકલ જેવા શબ્દોનો પ્રયોગ થાય છે. એમાં દરરોજની નોંધ રોજ રોજ કરવાની હોય ત્યારે થાય કે રોજ રોજ વળી શું લખવાનું? ને એટલે જ એને માટે રોજની-શી?! એવું એક સ્મિત ફરકાવતું નામ પણ જુગલકિશોરભાઈને જ સૂઝે!“

આ વિશે વધુ ઊંડાણથી વિચારતાં પ્રીતિબહેન સેનગુપ્તાને વળી એક નવું નામ લાધ્યું ‘નિત્ય-નીશી’ અને અમે પાંચ સાથીદારોએ (જુગલકિશોરભાઈ, પ્રીતિ સેનગુપ્તા, દેવિકા ધ્રુવ અને નયના પટેલ રાજુલ કૌશિક) સ્નેહથી વધાવી પણ લીધું.

“સાહિત્યનું આ સ્વરૂપ વ્યક્ત થવા માટે મઝાનું છે. એનું મઝાનું હોવું ખાસ તો એ કારણસર છે કે એ લખાણો જાત સાથેની જાત્રા સમા હોય છે. ભીતરી અનુભૂતિ કોઈ પણ રૂપે આ માર્ગે વહી નીકળી શકે છે. ડાયરી અંગત જીવનનું એવું સુરક્ષિત સંગીત છે કે જ્યાં વ્યક્તિ પોતાનાં સ્વાનુભવો, સંવેદનાઓ અને વિચારોને સ્થાન આપી શકે છે.

“બીજી મઝાની વાત એ છે કે, ડાયરી લખવા માટે કોઈ ખાસ ધારાધોરણ કે નિયમ ન હોય. ઘણા લોકો હંમેશા નિયમિત રીતે લખે. ઘણાં, કોઈ ખાસ વાત, અવિસ્મરણીય પ્રસંગ કે બનાવ ટાંકવાનો હોય ત્યારે લખે. કેટલાંક વળી હૈયામાં ઘૂમરાતાં મોજાંઓને ડાયરીમાં ઠાલવે, ડાયરીનાં કોરાં પાનાંઓમાં છલકાવે. એ રીતે લખનાર વ્યક્તિનું એ પ્રસંગ કે બનાવ અંગેનું નિરીક્ષણ, વિચારો, અનુભવજન્ય ચિંતન વગેરે મનોભાવો એમાં પ્રગટે છે અને તે કોઈ અન્યને કહેવાતા નથી. બસ, મનની મઢૂલીમાંથી શબ્દોની પાંખે ઊડતા ઊડતા ડાયરીના સિંહાસને સ્થાન લે છે.“

આમ, નિત્ય લખતા રહેવાની ઈચ્છા (નિત્ય-નીશી) આપણને અનાયાસે આપણી નિકટ લઈ આવે છે. વળી એ ગમે ત્યારે ખોલીને વાંચી શકાય અને તસ્વીરોની જેમ સ્મૃતિઓને તાજી કરી આપે છે. એટલે કે રોજનીશી એ લખનારનાં સમય, સ્થળ, આબોહવા, વિચારો, મનોદશા, અને ભૌગોલિક સંગ્રહનું સજાગ આલેખન છે. અમ્બ્રોસ (એમ્બ્રોસ) બીયર્સ નામના એક ચિંતકે કહ્યું છે કે, “ડાયરી વ્યક્તિએ સ્વયં લખેલો રોજિંદો દસ્તાવેજ છે” આપણાંમાંથી ઘણાને ડાયરી લખવાની આદત હોય છે. પશ્ચિમના દેશોમાં ડાયરી લખનારાંને ‘ડાયરીસ્ટ’ કહે છે.“

આ તબક્કે એક વધુ વાત નોંધવી ગમશે. કહેવાય છે કે, ડાયરી લેખનનો ઈતિહાસ ખૂબ જૂનો છે. આપણા ઋષિમુનિઓ શિષ્યો પાસે લખાવતા. બીજી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં રોમન સમ્રાટ માર્કસ ઓરેબિયસે ગ્રીક ભાષામાં લખેલી ‘ટુ માય સેલ્ફ’ને સૌથી પૌરાણિક ડાયરી તરીકે જોવામાં આવે છે. એ ‘મેડિટેશન’ તરીકે પણ ઓળખાય છે. વર્ષ ઈ.સ. ૧૯૦૩ની સાલમાં સંગીતકાર પિતાને ત્યાં જન્મેલી એનીસ નીનની થોકબંધ નોંધપોથીઓમાંથી ચૂંટેલી સામગ્રીના પાંચ ગ્રંથ બહાર પડ્યા છે.

૧૯૦૮માં ‘સ્મિથસન’ કંપનીએ ‘ફેધરવેઈટ’ ડાયરી બનાવી. ૧૯૪૨માં જ્યારે મેરી એન ફ્રેન્કને સૂઝયું કે ડાયરી લખવી જોઈએ ત્યારે ૧૩ની ઉંમરે ડાયરી લખવાનું શરૂ કર્યું. તેની આ ડાયરી હિટલરના જુલમોનો ઈતિહાસ લખે છે. તેણે લખેલી ડાયરી જગતની ૧૮થી વધુ ભાષામાં ટ્રાન્સલેટ થઈ છે. તે ઉપરાંત રશિયાના મહાન નવલકથાકાર ફાઇડોર દોસ્તોવસ્કી અને ફ્રાન્સના નવલકથાકાર આંદ્ર (આંદ્રે) જીદની રોજનીશીઓ પ્રખ્યાત બની છે. આપણે ત્યાં રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, ગાંધીજી, મહાદેવ દેસાઈથી માંડીને ઘણા બધા લેખકોએ પોતાની જિંદગીના કોઈ ને કોઈ તબક્કાની રોજનીશી લખી છે.”

આટલી પૂર્વભૂમિકા પછી ‘પત્રોત્સવ’ની જેમ જ હવે ૨૦૨૧ના આ પૂર્વાર્ધ કાળમાં અમે ‘નિત્ય-નીશી’ શરૂ કરી રહ્યાં છીએ.

દર સપ્તાહે એક લેખે પાંચ અઠવાડિયે પાંચેય સંપાદકોનાં ડાયરી-પાનાં પ્રગટ કરવાનું પણ નક્કી થયું. દિવસ ઊગતાથી માંડીને સાંજ-રાત સુધીમાં એક પછી એક પ્રસંગ નજરે કે કાને પડતા રહે છે. આમાંના કેટલાક પ્રસંગો શાંત જળમાં કાંકરી પડે ને જેમ વલયો પ્રગટે તેમ મનને વશ રહેતા નથી ને વિચારો ભાવોને સર્જી બેસે છે.

તે દિવસે જુભાઈએ જે વિચારબીજ વાવ્યું તેને અંકુરો ફૂટી ચૂક્યા છે ! આ નવી શ્રેણીને નેટવાચકો સમક્ષ મૂકવાનો સમય થઈ ગયો છે ત્યારે અમારી ડાયરીનાં આ પાનાં કે જે અમારાં અંગત હતાં તે સૌ વાચકો સમક્ષ મૂકીને સૌની શુભેચ્છા માંગી લઈએ છીએ!!

મુખ્ય શિર્ષકઃ નિત્યનીશીઃ

પ્રીતિ સેનગુપ્તાનું પાનું- ‘આભલું’

દેવિકા ધ્રુવનું પાનું- ચંદરવો’

નયના પટેલનું પાનું- ‘ગોરજ ‘

રાજુલ કૌશિકનું પાનું – ‘રજકણ’

જુગલભાઈનું પાનું -‘ તરંગ’.