Archives

પડછાયો…

The Shadow_અંગ્રેજ કવિ શ્રી Walter de la Mare ની કવિતાનો ભાવાનુવાદ..

shadow

 

 

 

 

સૂરજના છેલ્લાં કિરણો ઢળે,
ને જગત આખું યે
રાતના દરિયામાં ડૂબે;
ત્યારે ઉપર ઊંચે એક મોટો,
ગોળ ચંદ્ર તરે છે.
એના ઉછીના લીધેલા તેજથી,
પથરા,ઘાસ, તરણું,
ઝીણામાં ઝીણું તણખલું
નજરમાં આવે તે સઘળું,
ચમકાવી ધૂએ છે.

ધીરા પગલે હું,
શ્વેત,ચોક્ખી દિવાલ પાસે જાઉં છું.
જ્યાં મારો એક અંગત સંગ
રાહ જોતો ઉભો હોય છે.
એક અનુચર….
શાંત, અક્કડ અને ઉત્તેજક.
હું જે કાંઈ કરું,
બધું જ તે કરે છે!
બિલ્લીથી વધુ ચૂપકીદીથી
મને અનુસરે છે.
મારી ચાલ, અંગભંગ,
આકાર, દેખાવ…
હું વળું કે ફરું,
ભાખોડિયા ભરું કે શિકારીની જેમ ઘૂમું.
બધું જ એ ચાલાકીથી કરે.
ચંદ્રના અજવાળે અને ઘુવડના સંગીત સાથે!

શીશ્શ…હું ધીરો ઈશારો કરું.
આવ, આવ..કોઈ જવાબ ન મળે..
એ અંધ અને મૂંગો છે.
હા, અંધ અને મૂંગો… પડછાયો…
ને જ્યારે હું જઈશ ત્યારે,
આ દિવાલ ખાલી,શૂન્ય,
સફેદ બરફ જેવી રહી જશે!!!!

****************************************

મૂળ ઈંગ્લીશમાં કવિતા-Walter de la Mare

When the last of gloaming’s gone, 
When the world is drowned in Night, 
Then swims up the great round Moon, 
Washing with her borrowed light 
Twig, stone, grass-blade — pin-point bright — 
Every tinest thing in sight. 

Then, on tiptoe, 
Off go I 
To a white-washed 
Wall near by, 
Where, for secret 
Company 
My small shadow 
Waits for me. 

Still and stark, 
Or stirring — so , 
All I’m doing 
He’ll do too. 
Quieter than 
A cat he mocks 
My walks, my gestures, 
Clothes and looks. 

I twist and turn, 
I creep, I prowl, 
Likewise does he, 
The crafty soul, 
The Moon for lamp, 
And for music, owl. 

” Sst! ” I whisper, 
” Shadow, come!” 
No answer: 
He is blind and dumb. 
Blind and dumb, 
And when I go, 
The wall will stand empty, 
White as snow.

દૈનિક વૈશ્વિક ધડાકા

બંદૂક ધડાકા

અછાંદસ  ( દૂનિયામાં રોજ સવારે ઉઠતા વેંત સંભળાતા બંદૂકના ધડાકાની વ્યથા)

દૈનિક વૈશ્વિક ધડાકા

સાંજ પડે,
સૂરજ ઢળે.
કાળી ચાદર ઓઢેલી
રાત મળે.
ગેબી કોઈ અંગૂલિ
ધીરે ધીરે આવી,
પાંપણ ઢાળે,
મનના તાંતણને
ક્યાંક દૂર અગોચર,
નીંદપ્રદેશે,
ખેંચી જાય.
સારાં ખોટા, અવનવા
દ્રશ્યો દેખાડે.
હાલક ડોલક
નાવના ઝટકા,
આગના ભડકા,
વીજ કડાકા.
તોયે એનો કંઈ
ડર ન લાગે.
આંખ ખુલે,
ને ‘હાશ’થાય !!
કે નો’તા કોઈ,
બંદૂક ધડાકા.
પણ અરેરે!!! ‘હાય’નીકળે…
એ તો સ્વપ્ન હતું !!        

 

ઠેસ….

zumpdi's pole

અછાંદસઃ

વર્ષો પછી..જૂની,
ખુબ જૂની મારી ગલીમાં,
ચાલતાં ચાલતાં, સખત ઠેસ વાગી.
વાંકા વળી નીચે જોયું.
લોહી નથી નીકળ્યું!
૩૦ વર્ષ પહેલાંની એ સડકનો પથ્થર..
લોહી અંદર જામી ગયું!
લીલું ચકામુ પડી ગયું.
શૈશવની એ શેરીમાં,પોળમાં,
દિવાલોમાં,મન કંઈક શોધતું હતું.
મુલાયમ મલમ જેવું,
કંઈક ઝંખતું હતું.
જૂના કોઈ ચહેરા ક્યાં ?
આશ્ચર્ય…અતિ આશ્ચર્ય..
મહોલ્લો તો એ જ હતો..
માહોલ સાવ જુદો !
હવા યે જુદી !!
જે ત્યારે હતું..આજે કંઈ નથી..
કશું નથી..શું એ પૂર્વજન્મ હતો !
ભીંતો પર હાથ ફેરવી જોયો.
તો શું આ પુનર્જન્મ છે?
ખૂણે પડેલાં બઉવાંની
છીંકણીની જેમ, ચપટી ભરી,
ચકામા પર,
સહેજ ઘસી જોઈ..
લીલો ડાઘ, ધીરે ધીરે કાળો થઈ,
પછી ઝાંખો થઈ, મટવા માંડ્યો.
મનની ચોકડીમાં,
લાગણીના નળ પાસે,
સમજણના સાબુથી,
જાણે કાળના કપડાં ધોતી..
મા દેખાઈ…!!

થઈ ગયું બધું ચોક્ખું ચણાક,
રહી ગયું એક જ સત્ય.
બસ વર્તમાન…
એક ઠેસ..
અતીતની એક ઠેસ!!!

ગોલ્ફ.

 

ગોલ્ફ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


ગોલ્ફ

 

 

સ્પોર્ટ્સની દૂનિયામાં ગોલ્ફ એક અનોખી રમત છે.

આમ તો હું રમત-ગમતની દૂનિયાનો જીવ નથી. પણ પુત્ર-પૌત્ર-પૌત્રીઓને આ ગોલ્ફની રમત રમતા જોવાની મઝા આવે છે. જોતા જોતા રસ પડવા માંડ્યો અને ઘણું જાણવાનું પણ મળ્યું. ( પ્રેમનો પ્રભાવ માનવીને ક્યાં ક્યાં લઈ જાય છે?)  સાથે સાથે અંદરની પેલી કવિ-દ્રષ્ટિ પણ સળવળીને કંઈક ને કંઈક કહેતી અનુભવાઈ. ખરેખર તો દરેક રમત જીંદગી જેવી જ છે અને જીંદગી પણ એક અટપટી રમત જેવી જ છે ને? પણ છતાં આ રમતમાં કંઈક વિશેષ લાગ્યું. કારણ કે ગોલ્ફની રમતમાં  ટીમથી વધારે તો વ્યક્તિગત માનસિક સંઘર્ષ અને સમતુલન છે એમ જણાયું.

૫ થી ૬ હજાર યાર્ડમાં પથરાયેલાં મેદાનમાં નિશ્ચિત્ત અંતર પર ૧૮ વર્તુળાકારના નાના ખાડા હોય જેને અંગ્રેજીમાં  hole કહેવામાં આવે છે. દરેક holeના અંતર જુદા જુદા હોય અને કેટલાં ફટકામાં બોલ ‘હોલ’માં ( hole) પડવો જોઈએ તે પણ મુકરર કરવામાં આવ્યું હોય છે. કોઈના ૩, ૪, કે ૫ એમ જુદા જુદા ફટકા આપવામાં આવ્યા હોય છે. જો તમે આપેલ નંબરમાં સફળ થાવ તો ‘પાર’ (par) કહેવાય. ઓછામાં સફળ થાવ તો ‘બર્ડી ‘(birdie) કે ‘ઈગલ’ (eagle) થઈ કહેવાય અને વધુ ફટકા મારવા પડે તો ‘બોગી’(bogey) કહેવાય. દરેક અંતર પ્રમાણે ગોલ્ફર, બોલને મારવાની ક્લબ એટલે કે લાકડી પસંદ કરે.દરેક ક્લબના પણ જુદા જુદા નામ હોય જેવાં કે, લાંબા અંતર માટે ડ્રાઇવર,આયર્ન, ટૂંકા અંતર માટે પટર વગેરે, વગેરે… ઘણીવાર બોલ,રેતીવાળા, ઘાસ વગરના ખરબચડા ખાડામાં પડે, કોઈવાર આજુબાજુના કોઈ ઝાડની આસપાસ પડે, તો વળી કોઈવાર પાણીના ખાબોચિયામાં પણ પડે!. એવી કોઈપણ પરિસ્થિતિમાંથી કુનેહપૂર્વક, કુશળતાથી બોલને બહાર કાઢીને ખરા લક્ષ્ય સુધી લઈ જવો પડે. ક્યારેક હળવું ‘પટીંગ’ કરવું (સરકાવવું) પડે, ક્યારેક ‘ચીપીંગ’ (બંકરમાંથી બહાર કાઢતી વખતે કરાતો સહેજ જોરદાર ફટકો) કરવું પડે.  અરે, ખોટી જગાએથી બહાર કાઢવા માટે penalty પણ ભોગવવી પડે! આ રીતે એક પછી એક ૧૮ ‘હોલ’ સુધી, લગભગ ચારથી પાંચ કલાક રમત ચાલે. આટલા લાંબા રસ્તા પર ચાલવાનું તેથી walking exercise થાય, રમતની મઝા આવે, ખેલદિલીનો ગુણ કેળવાય અને રમનારની કાબેલિયત વધતી જાય.

આટલી ભૂમિકા પછી તેને જ આધારે લખેલી એક અછાંદસ રચનાઃ

 ગોલ્ફ

જીંદગી છે ગોલ્ફની રમત જેવી..
રમતા આવડે તો ગમ્મત જેવી.
હજારો યાર્ડની દૂરી પર
એક પછી એક
કુશળતાથી તાકવાના
અઢાર અઢાર નિશાન !
અભિમન્યુને હતા કોઠા સાત,
અર્જુનની સામે એક જ આંખ..
એક જ પક્ષીની..
ગોલ્ફમાં તો અઢાર નિશાન.
બોલ કદી વાડમાં અટવાય,
કદી ખાડામાં અથડાય,
ક્યારેક ઝાડીમાં ફસાય,
ક્યારેક પાણીમાં પછડાય.
એક પછી એક
તાકવાના અઢાર નિશાન.
શાંત, સ્થિર મનથી,
સિફતપૂર્વક,સરળતાથી,
નાનકડા સફેદ ગોળાને
સીધા રાહ પર લઈ જઈ
ઓછામાં ઓછા ઝટકાથી,
છેલ્લાં નિશાનમાં વાળી દેવાનો!
‘પાર’ થાય તો સ્મિત,
‘બોગી’ થાય તો રુદન.
‘બર્ડી કરો’ તો શાન,
‘ઈગલ’ કરો તો અભિમાન.
અને એમ,
પરિસ્થિતિની પરવા કર્યા વગર,
હસતા, રમતા, આનંદપૂર્વક,
નાનકડા શ્વેત ગોળાને,
છેલ્લાં ગોળાકારમાં ઢાળી દેવાનો..
અંતિમ લક્ષ્ય સુધી…
આદિથી અંત સુધી.

રીમોટ કન્ટ્રોલ..

morning

 

 

 

 

 

 

 

 

 

સવાર પડી.

બાળક ઊઠ્યું.

બહાર જોયું.

કાળું આકાશ.
અંધાર પટ…
વીજળીના કડાકા-ભડાકા,

મેઘની મુશળધારા,

નૃત્ય કરતા પૃથ્વીના

લીલાંછમ ફુવારા જેવાં
વૃક્ષો, ને ડોલતા
ડાળ-પાનની માદક સુગંધથી
ચક્નાચૂર થયેલી ધરતીને
જોઈ  સંતાયેલો સૂરજ.
બાળક પણ,
ફરી સૂઈ ગયુ.
વિચારતું હતું,
આજે તો રજા છે.
બહાર રમવા જવાનું છે,
ફરવા જવાનું છે.

થોડીવારે ફરી જાગ્યું.
બહાર જોયું.
એ જ દૃશ્ય..
એ ટીવી જોવા માંડ્યું.
અચાનક એક સવાલ ઉઠ્યો.
ને નાનકડું આ બાળક પૂછી રહ્યુ.

મા, રીમોટ કન્ટ્રોલ ક્યાં છે?

બટન દબાવી વરસાદને બંધ કરી દે ને ?

મારે બહાર રમવા જવું છે!!!

મન… ( અછાંદસ )

‘કવિલોક’માં પ્રસિધ્ધ થયેલ એક અછાંદસ રચના…

(અંકઃ જાન્યુ-ફેબ્રુ.૨૦૧૫-પાના નં ૨૪)

મન…મન…
સાવ નાજુક કુમળાં છોડ જેવું.
હઠીલાં નાનકડાં બાળ જેવું.
વારંવાર એને સમજાવવું પડે.
ઘડીઘડી એને મનાવવું પડે.
મન….આ મન……
માની જાય, સમજી જાય,
વાળીએ તેમ વળી પણ જાય ને
વળી પાછું અચાનક છટકી જાય.
મર્કટ બની કો’ મદારીની
ડુગડુગી પર નાચવા માંડી જાય.
મનગમતી જગાએ પહોંચી જ જાય,
આપમેળે ગમતું સઘળું કરતું થઈ જાય.
આ મન.. મન…
કોઈનું મન સુદામાના તાંદુલમાં,
કોઈનું ભરસભામાં ચીર પૂરતા સખામાં.
કોઈનું ભીલડીના એંઠા બોરમાં,
તો કોઈનું મન કેવટની નાવમાં..
હં…આજના માનવીનું મન,
ચંદ્ર અને મંગળમાં.
વિધવિધ ટેક્નીકલ રમકડાંમાં!
પણ એ કદી કેમ નથી પહોંચતું
એકબીજાંના મન સુધી !!!
કેમ?! કેમ!!!
આ મન…મન…..

ધૂમ્મસનો ધાબળો…

fog

 

 

 

 

 

 

વહેલી સવાર.
હું ને મારી કાર.
ધૂમ્મસનો ધાબળો,
ને
સૂતેલો સૂરજ.
આસપાસ બધે જ
અંધકાર, ધોળો અંધાર.

માત્ર
બે ડગ આગળ જ
ગાડીની આગળની લાઈટનો ઉજાસ.
એટલાં જ ઉજાસથી,
ખુલતો જતો રાહ..
ધીરે ધીરે,
ધૂમ્મસને ચીરતી,
કિરણોની ઝીણી ધાર.
દ્રષ્ટિ ફક્ત થોડી જ આગળ,
ભીતરે?!!
કંઈક એવું જ..
થોડી નજર,
અજવાળું..પ્રકાશ…
વહેલી સવાર.
ગાડી હંકારતી હું,
કે
મને હંકારતી એ?!!