પત્ર નં. ૪૩- ઑક્ટો.૨૨,’૧૬

કલમ-૧

શનિવારની સવાર..

પ્રિય નીના,

તારો પત્ર મળ્યો એ અરસામાં ઘણા બધા જુદા અને અણધાર્યા સારા/ ખોટા સમાચારો મળ્યાં આજનો આ પત્ર તને પ્લેઈનમાંથી લખી રહી છું. હમણાંથી મુસાફરીના યોગો બહુ થયાં. જો કે, આજની Trip એક સંબંધીના ફ્યુનરલમાં જવા અંગેની હતી.

ઘણીવાર coming events cast their shadows before એવું પણ બનતું હોય છે. મારા ગયા પત્રમાં પાનખરની વાત છેડી ન છેડી ત્યાં તો બે પર્ણો અચાનક ખર્યા, જીવન સંકેલાયા. તેમાં પણ એક તો મધ્યાન્હે સૂર્યાસ્ત..અકાળે અચાનક વિદાય..તો વળી એ જ દિવસે એક સ્વજનના ઘેર “નંદઘેર આનંદ ભયો” જેવા જન્મની વધામણી પણ મળી. બસ, આ જ તો જીંદગી છે ને? દરેકની પારદર્શક પાણી જેવી. સમયનો જેવો રંગ મળે છે તેવી તે રંગાઈ જાય છે. માણસ ગમે તેવો પાવરફુલ હોય કે દૂનિયા ગમે તેટલી ટેક્નોલોજીમાં આગળ ને આગળ ધપતી જાય પણ જન્મ અને મૃત્યુની આ બે ક્ષણ તો કોઈના હાથમાં નથી. પેલા અનોખા બાજીગરની રમતના આપણે તો માત્ર સોગઠા છીએ! ગમે ત્યારે, ધારે ત્યારે એ ચાંપ દબાવી દે છે. ચાલ, એ અંગે લંબાણ કર્યા વગર તારા પત્રની વાત પર આવું.

ક.મા.મુન્શીના ઉલ્લેખ દ્વારા ફરી એકવાર તેં મને એચ.કે. આર્ટ્સ કોલેજના વર્ગ તરફ પહોંચાડી. ઘડીભર જૂની યાદોને મમળાવવાની મઝા આવી. યશવંત શુક્લનું ‘ચિત્રાંગદા’ પરનું લેક્ચર પણ સાંભરી આવ્યું. મને હતું કે, આખો પત્ર તારા માનીતા વિષય સંગીત અને નૃત્યથી જ ભરાયેલો હશે. પણ એક વાત કહું નીના ? વધારે આનંદ તો વૃક્ષ પરની તારી અછાંદસ કવિતા વાંચીને થયો. વાર્તા લખનારને કવિતા તરફ ખેંચવા માટે હું મને જ શાબાશી આપી દઉં કે? !!! તારા underline વાળા શબ્દોથી વધારે આનંદ અને જરા મલકી પણ જવાયું.

હમણાં નવરાત્રિના દિવસો પૂરા થયા. શરદપૂનમ પણ આવી ને ગઈ અને હવે હવામાં દિવાળીની વાતો વહેવા માંડી છે. દિવાળીની સાથે જ ભારતના ઘર-આંગણાની રંગોળી દેખાય. રંગબેરંગી ચિત્રાવલી પણ કલાનો જ એક પ્રકાર. હવે તો આ ટેક્નોલોજીના સમયમાં તેમાં પણ ઘણું Instant થઈ ગયું છે ને? બાકી સાચા અને અસલ કલાકાર/ચિત્રકારની વ્યાખ્યા તો કોઈએ ખૂબ સરસ રીતે કહી છે કે “ચિત્રકાર એટલે વેચાઇ શકે તેવી વસ્તુઓ ચીતરનારો, જ્યારે કલાકાર એટલે તે જે ચીતરે તે વેચાઇ જાય.” એવી જ રીતે કવિ માટે એમ કહેવાય છે કે, “ક્ષણમાં જીવે એ માનવી અને ક્ષણને જીવાડે એ કવિ.”

આ ટેકનોલોજી લખ્યું ત્યાં તો તેના ફાયદા/ગેરફાયદાનો વિચાર ઝબકી ગયો. એક સમય હતો જ્યારે Indiaથી સ્વજનનો ઍરોગ્રામ આવ્યો હશે એવી ઉત્સુક્તાને કારણે Elevator (લીફ્ટ) વગરના એપાર્ટમેન્ટના છઠ્ઠા માળેથી, નીચે મેઈલ બોક્સ ચેક કરવા, દિવસમાં બેત્રણ વાર ઉપર નીચે આવ-જા સૌ કરતા હતાં. હવે સેકન્ડ માત્રમાં, ઘરની આરામખુરશીમાં બેઠેલા તમારા હાથમાં રમી રહેલ ફોન પર પત્ર મળી જાય છે અને તે પણ જે ભાષામાં જોઈએ તે ભાષામાં ! કોઈના ઘેર જવું હોય તો સરનામા પ્રમાણે ડીરેક્શન પૂછીને, લખી લખીને નીકળતા હતા અને ભૂલા પડીએ તો કોઈને પૂછતા હતા! હવે તો એ બધું જ હાથવગુ!!

એક તરફ ટેક્નોલોજીની આ કમાલ છે તો બીજી બાજુ એના નાજુક, સૂક્ષ્મ ગેરફાયદા પણ એટલાં જ છે. દૂનિયા નાની જરૂર થઈ ગઈ છે પણ માણસ માણસ વચ્ચેની સંવેદના સૂકાઈ ગઈ છે. સાવ લગોલગ બેઠેલ પ્રેમીજનો પણ મનથી જોજનો દૂર થઈ જતા જોયા છે અને એ સિવાય પણ..કલ્પના કરી જો નીના કે, ધારો કે computer કે ફોન વગેરે સાધનો કામ કરતા એક દિવસ જો અટકી જાય તો ?.. સાચી વાત તો એ છે કે સમયની સાથે રહીને મનને સજાવવાની જરૂર છે. આ મન વિશેની એક ખૂબ સુંદર વાર્તા છે.

એક માણસનું આલિશન ઘર બળતું હતું. તેને  એ ઘર  ખૂબ જ વહાલું હતું.. બળતું ઘર જોઈ એ દુઃખી થઈ ગયો. ત્યાં તેનો એક દિકરો આવી કાનમાં કહેવા લાગ્યો. ડેડ, ચિંતા ન કરશો. ગઈકાલે જ મેં ત્રણ ગણા ભાવમાં એ વેચી દીધું છે”. તરત જ પિતાએ કહ્યું..હાશ! તો હવે તે આપણું નથી..આંસુ પાછા વળી ગયા. તે માત્ર બીજાંઓની જેમ પ્રેક્ષક બની “જોનાર’ બની ગયો.. રીલેક્સ થઈ ગયો..ત્યાં થોડી વાર પછી બીજો દિકરો આવીને કહેવા લાગ્યો. “હજી તો માત્ર મેં ઍડવાન્સ જ લીધા છે. સોદો પાકો નથી થયો અને હવે શક્ય છે કે પેલો માણસ આ ઘર લેશે જ નહિ!” પિતાના સૂકાયેલા આંસુ ફરી દડદડવા માંડ્યા. પ્રેક્ષકમાંથી ફરી પાછો તે માલિક થઈ attached થઈ ગયો. તેના હ્રદયના ધબકારા જોરજોરથી વધવા માંડ્યા. ત્યાં તો ત્રીજો દિકરો આવીને કહેવા લાગ્યો. હમણાં જ હું પેલા ‘buyer’ને મળીને આવ્યો છું. એ માણસ jam of the mankind છે. કહે છે કે, મેં ખરીદવાનો સોદો કર્યો છે તો તે ઘર હવે મારું છે. ભલે એ અત્યારે બળતું હોય. તમને કે મને ક્યાં ખબર હતી કે આ ઘર બળવાનું છે!! હું ચોક્કસ નક્કી કર્યા મુજબ પૂરા પૈસા ચૂકવીને ઘર લઈશ જ. પિતાએ ફરી પાછો રાહતનો શ્વાસ લીધો. ફરી એકવાર માત્ર viewer બની રહ્યા!!!! હૈયેથી દુઃખનો ભાર જતો રહ્યો.!!!

કહેવાનો મતલબ કે, everything starts with  thoughts. Nothing was changed. Just count how many thoughts are your own? Most of them are from other sources, dumped by others on you. But nothing is yours. આ વિચારોનું ઘર મન છે. તે મનમાંથી આવે છે. તેથી ખૂબ અગત્યનું છે કે મનને કેળવવું. આમ તો મન ખૂબ નાનું છે. પણ જેમ નાનકડાં તાળામાં સમગ્ર મકાનને રક્ષણ કરવાની તાકાત છે તેમ જગતને જીતી લેનારું મન પણ એવું જ છે ને? ખરેખર, આ વાર્તા મનમાં ઘણા વિચાર જન્માવે છે.

ચાલ, વાર્તા લખવામાં પત્ર ખૂબ લાંબો થઈ ગયો. હવે અહીં જ અટકું છું. આજે કવિતા વગર જ…

દેવીની સ્નેહ-યાદ

 

 

30 thoughts on “પત્ર નં. ૪૩- ઑક્ટો.૨૨,’૧૬

    • આપના પ્રતિભાવ માટે ધન્યવાદ. એને લીધે જ અમને જીવાતા રહેલા વિવિધ વિષયો પર લખવાનો ઉત્સાહ રહે છે.

      Like

  1. કમ્પુટર અને સેલફોન જો એક દિવસ માટે પણ બંધ થઈ જાય તો તેના વીના અડધી દુનિયા પાગલ થઈ જાય !
    નાના મોટા સૌ માટે સેલફોન એક વ્યસન સમાન બની ગયો છે તેના વીના ચાલે નહી, આખો દિવસ રમકડુ હાથમાંજ હોય, આખી દુનિયા તેમાં સમાયેલી છે. હું સોફા પર નવરી બેઠી ફોન હાથમાં હોય મારો દિકરો તરતજ બોલે, મમ્મી તારી પાસે સારુ રમકડુ હાથમાં આવ્યું છે, હું કહું ભયલા બેઠી બેઠી હું આર્ટીકલ વાંચુ છું તો વળી કોઈ વખત આધ્યાત્મિક પ્રવચનો સાંભળુ છું. અને દરોજ ન્યુઝ પેપર તો ખરુજ. આ ઉંમરે જો આપણને આવો રંગ લાગ્યો હોય તો યુવા વર્ગની શું વાત કરવી.પરિવર્તન અને સમયના પ્રવાહ સાથે માણસ ચાલતો હોય , આ વસ્તુ સ્વભાવીક છે.

    જેમ જેમ પ્રગતિ કરી અને વૈભવશાળી જીવન બનતુ ગયું તેમ તેમ કુટુંબ અને પરિવારોમાં પ્રેમભાવ, લાગણી ઓછા થવા લાગ્યા છે. ‘ બે આંખની શરમ ‘ એ શબ્દ ગાયબ થઈ ગયો છે.દરેક માનવી મુખવટો પહેરીને ફરતો હોય ત્યાં એક બીજા માટે સંવેદના ક્યાંથી હોય ! લોકોના હ્રદય શુશ્ક બની ગયાં છે, તેનુ કારણ છે દરેકના મન લાલચ અને રાગ- દ્વેષ-ઈર્ષાથી મેલાં થઈ ગયાં છે.

    Liked by 2 people

    • આપની વાત સાચી છે. કૃત્રિમતા પાછળ ઢંકાય ગયેલી સરળતા શોધવી પડે એ ત્રાસદાયક પરિસ્થિતિ છે. પ્રગતિની વ્યાખ્યા ફરી કરવી પડશે.
      નયના

      Like

  2. સુંદર પત્ર લેખન. રજુ કરેલ કેટલાંક મુદ્દાઓઃ જન્મ અને મૃત્યુ, ચિત્રકાર, કલાકાર, માનવી અને કવિની વ્યાખ્યા, આધુનિક ટેકનોલોજી અને આપણી ગુલામી, મન અને વિચાર.
    મારી સમજ કદાચ વિચારને નવી દિશા મળે તેથી આ મુદ્દાઓ પર ટુંકમા લખું છું. સાચો હોવાનો કોઈ દાવો નથી.
    ૧) જન્મ-મૃત્યુઃ આપણે આવા શબ્દોને વિરોધાભાષી શબ્દો સમજીએ છીએ અને તેવું જ ભણીએ છીએ. પરંતુ આવા અનેક શબ્દો ખરું જોતાં વિરોધાભાષી નથી. એક જ દાંડીના બે છેડા માત્ર છે.જન્મની સાથે મૃત્યુની શરુઆત થાય છે અને મૃત્યુ સાથે નવા જન્મની. જન્મના ગર્ભમાં મૃત્યુ અને મૃત્યુના ગર્ભમાં જન્મ પલે છે.
    ૨) ચિત્રકાર-કલાકારઃ ચિત્ર બનાવનાર ચિત્રકાર જ્યારે કોઈપણ કલાનો જાણકાર કલાકાર છે. પછી ચોરીની કલા પણ હોય.કલાનુ મુખ્ય ધ્યેય કે લક્ષ્ય ધન ઉપાર્જનનુ હોય તો તે કલા નિષ્પ્રાણ અને કલાકાર અસુર બને છે.આવી કલાની કિંમત હોય, પણ મુલ્ય નહીં. પણ કલાનુ લક્ષ્ય અભિવ્યક્તિ અને નવસર્જન હોય ત્યારે કલા પ્રાણવાન અને કલાકાર દૈવી બને છે. ધન ઉપાર્જન તેમાં ગૌણ હોય.આવી કલા મુલ્યવાન બને છે.
    ૩)ટેકનોલોજી અને ગુલામીઃ ટેકનોલોજી દ્વારા શોધાયેલા તમામ ઉપકરણો આપણને સુખ-સુવિધા પુરી પાડે છે. સાથે સાથે તેની આદત અને ગુલામી પડછાયાની માફક આવે જ છે. આવા તમામ સાધનોનો વિવેકપૂર્વકનો ઊપયોગ કરીએ તો અકસ્માત ટાળી શકાય છે.
    ૪)મન-વિચારઃ મનુષ્ય અને અન્ય જીવોમાં કોઈ ભેદ હોય તો કેવળ મનનો જ ભેદ છે. માનવીને મન છે તેથી જ માનવી છે. માનવી પાસ કુલ ચોદ કરણ છે. પાંચ, કર્મેન્દ્રિયો, પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિયો, અને ચાર સુક્ષ્મ કરણો જેમાં મન, બુધ્ધી, ચિત્ત અને અહંકાર છે. મનનુ કાર્ય છે વિચાર કરવાનુ. બ્બુધ્ધીનુ કાર્ય છે નિર્ણય કરવાનુ, ચિત્તનુ કાર્ય છે રાગ અને દ્વેષ. રાગ તરફ આકર્ષાય અને દ્વેષ તરફ અપાકર્ષાય. જ્યારે અહંકારનુ કાર્ય છે ફુલાવાનુ અને સંકોચાવાનુ. કોઈ વખાણ કરે તો ફુલાય અને કોઈ ટિકા કરે તો સંકોચાય.
    આ વિષયો ગહન છે અને તેની ઉપર પુસ્તકોના પુસ્તકો લખાયેલા છે અને હજી લખાયે જ જાય છે. અહીં ટુંકમાં લખ્યું છે એક ઝલક મળે નવી દિશા મળે.
    કીડીને કણ, હાથીને મણ અને મનુષ્યને ક્ષણ. આપણી સમસ્યા છે કીડીને મણ જોઈએ છે તેની છે.

    Liked by 3 people

    • જન્મના ગર્ભમાં મૃત્યુ અને મૃત્યુના ગર્ભમાં જન્મ પલે છે-વાહ શરદભાઈ. કળાના સંદર્ભે કિંમત અને મૂલ્યને પણ ખૂબ સ-રસ મૂલવ્યું. અને છેલ્લી વાત તો ખૂબ જ અગત્યની કરી દરેકને પોતાની ક્ષમતા કરતા વધુ જ જોઈએ છે! આભાર
      નયના

      Like

      • અને બીજી એક સરસ વાત શરદભાઈએ કરી તે એ કે,”આવા તમામ સાધનોનો વિવેકપૂર્વકનો ઊપયોગ કરીએ તો અકસ્માત ટાળી શકાય છે.”

        Like

  3. અન્ય સુવિચારો સાથે પેલી મકાન બળવાની ઘટના અને તેને લગતી મનની વ્ય્થા વધુ સ્પર્શી ગઈ.
    હું આ બધાનો ગુલામ ન થઈ જવાય એ માટે સ્માર્ટફોન વાપરતો જ નથી. અને કોમ્પ્યુટર પણ દિવસના અમુક કલાકો જ.- સવારે અને રાત્રે. બસ… નો ટેક્સ્ટ્સ…નો વોટ્સ અપ.. નથીંગ. આખી દુનિયાનું જ્ઞાન મગજના ભંડકિયામાં ભરવાની કોઇ જરૂર હું જોતો નથી. બ્લ્યુ ટૂથ પણ નહીં.લાયબ્રેરીમાં જઈને પુસ્તકો /મેગેઝીનો વાંચવા. સિનેમાગ્રુહમાં જઈને વિશાળ પડદે ફિલ્મો જોવી
    તમારા પત્રોમાં, શરદ શાહ ની કોમેન્ટ્સ વાંચવી મને ગમે છે. માત્ર લખવા ખાતર ‘વાહ વાહ’ કે ‘સરસ’ અને લાઇક કરનારી કોમેન્ટ્સનું મારે મન કોઇ મુલ્ય નથી હોતું. ખરેખર પ્રતિભાવ કોને કહેવાય એ શરદભાઇ શીખવે છે.

    નવીન બેન્કર

    Liked by 2 people

    • પ્રિય નવીનભાઈ
      મને ખબર છે કે હું અભિપ્રાય આપું છું તે ક્યારેક લેખક કે રચનાકારના મંતવ્ય/રજુઆત કરતાં જુદો કે વિરોધી પણ હોય છે અને ક્યારેક લખનારનો અણગમો પણ અનુભવું છું. મારો ઈરાદો ક્યારેય લખનારના વિરોધનો નથી હોતો પણ જે તે વિષયની ચર્ચાકે વાત રજુ કરવામાં આવી હોય તે વિષયને ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ, ચિંતન, ખેડાણ પૂરતી હોય છે.
      બાકી લખનારનો અહમ સંતોષવો સરળ અને સુગમ છે. ન જાણે કેમ આ એકબીજાની પીઠ ખંજવાળવાનુ મને બહુ ફાવતુ નથી. કદાચ તમે મને વિચિત્ર માણસ કહી શકો. અહીં પત્રલેખનની કળાને જીવંત રાખનાર દેવીબહેન અને નયના બહેન મારો અભિપ્રાય કદાચ કઠે તો ય મને માફ કરશે એવી આશા રાખું છું.
      પ્રભુશ્રીના આશિષ.
      શરદ.

      Liked by 1 person

      • શરદભાઈ, એકબીજાને પોરસાવ્યા કરવાનું તો અમને પણ ગમતું ય નથી અને આવડતું ય નથી. અને એટલે આપના વિસ્તારથી વ્યક્ત થતા વિચારોમાંથી અમને ઘણું વિચારવાનું ભાથું મળે છે. આપના અભિપ્રાયો કઠવાનો તો સવાલ જ ઊભો થતો નથી. આપના અભિપ્રાયો અમારે માટે મૂલ્યવાન છે.
        નયના

        Liked by 1 person

    • નવીનભાઈ અમને પણ માત્ર વખાણ નથી જોઈતા. શરદભાઈની જેમ રચનાત્મક સૂચનો અને વિવિધ પાસાને વિસ્તારથી ચર્ચવી ગમે છે. અમે બન્ને મિત્રો આપની સાથે સહમત છીએ. પ્રતિભાવ માટે ધન્યવાદ.
      નયના

      Liked by 1 person

  4. તમારા લેખ વાંચવા એટલે ગમે છે કે એમાં માત્ર કહેવાની વાતો જ નથી હોતી. સૌને સ્પર્શી જાય એવી સીધી અને સરળ વાત હોય છે. આજે તમે જે ટેકનોલૉજીની વાત કરી એમાં પણ સમય સાથેના પરિવર્તનની વાત છે. આજે ઘેર આવીને ટપાલી ટપાલ આપશે અને સારા-નરસા સમાચાર મળશે એવી વાત તો વળી સાવ જ ભૂતકાળ બની ગઈ છે. ટેકનોલૉજી સાથે આપણામાં પણ બદલાવ આવતો જાય છે છે ને? જે સુવિધાઓ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય એનો લાભ લેવાનો લોભ તો હવે કેમેય કરીને જતો નથી. પણ સાથે એક વાત પણ એટલી જ સાચી છે કે પહેલા ઘરમાં એક ટેલીફોન હતો અને એની ઘંટડી વાગે એટલે આખું ય ઘર ચેતનમય બની જતું જ્યારે હવે બાજુ બાજુમાં બેઠેલાઓનું પણ એક બીજા સાથેનું જોડણ ખોટકાતું જાય છે.
    આજના પત્રમાં જીવન -મૃત્યુ , ચિતારો અને ચિત્રકાર, ટેક્નોલૉજી અને તેની ગુલામી ને લઈને સરસ વાતો કરી.

    Liked by 1 person

    • રાજુલબેન, માત્ર વાંચીને ન રહેતા અભિપ્રાય આપતા રહો છો એનું મૂલ્ય તો અમારે મન ખૂબ છે, આભાર.
      નયના

      Liked by 1 person

  5. ટેક્નોલોજીતો ભઈ વધી રહી છે જુઓ ચારેય કોર,
    આપણા ગુણાકાર ને ભાગાકાર ભૂલતા કરી દીધા!

    Liked by 1 person

  6. તમારા પત્રમાં માનવીના મનના વિચારો કેટલી ઝડપથી બદલાય છે, દૃષ્ય જોયું, વાત સાંભળી, વૃતિ આવી તેના વિચાર, શરુ, દુઃખી, વૃતિ બદલાય, વિચાર બદલાય સુખ. આમ જોઇએ તો માનવી મનનો ગુલામ છે.ગુલામીમાંથી છુટવા મનને અમન કરવું પડે. તે કરવા માટે તો કદાચ કેટલાય જન્મ-મરણના ફેરા ફરવા પડે …આના માટે કોઇ ટેકનોલોજીની શોધ હજુ સુધી થઇ નથી …

    Liked by 1 person

      • ઈન્દુબહેન અને નયનાબહેન,
        મારી સમજ છે કે મનને અમન નથી કરી શકાતું. મન છે એટલે જ માનવી છીએ. મન ન હોય તો પશુમાં અને આપણામાં કોઈ ભેદ ન રહે. પશુને મન ન હોય. તે વિચારી ન શકે. તેને કદી દુધ પાક પુરી ખાવાનુ મન ન થાય. એક મન જ છે જે વધારાનુ માનવીને મળેલ છે અને તેને કારણે જ માનવીની બુધ્ધીનો વિકાસ પણ થયો છે. સમસ્યા મનના હોવાની નથી. સમસ્યા મન જે આપણૂં સેવક છે તે રાજગાદી પર સવાર થઈ ગયું છે અને આપણે તેના ગુલામ. જે દી’ અસલી માલિક આત્મા જાગૃત થાય અને રાજ ગાદી પર બેસે એટલે જે મન આપણને હેરાન કરે છે તે જ મન સેવક તરીકે અદ્ભુત કામ આપે છે. આપણે બુધ્ધ પુરુષ તેને જ કહીએ છીએ જેનો આતમરામ હવે જાગી ગયો. મન જેના તાબામાં છેેે.તે હવે એ હુકમ કરેં કે મન શાંત થઈ જા, એટલે મન, વિચારો કરતું બંધ થઈ જાય. જ્યારે આપણુ મન સતત બકવાટ કરતું રહે. કાં મોનોલોગ કાં ડાયલોગ કાં સ્વપનો. વિજ્ઞાનિકો કહે છે કે આપણૂં મન (માઈન્ડ) આપણી ૮૦%થી વધુ ઉર્જા ખાઈ જાય છે. કદાચ આપ સર્વેનો પણ હોય.
        શેષશુભ.

        Liked by 1 person

  7. ઇન્દુબેન, શું વાત છે! સરસ વાત વહાવી દીધી! મને ગમી!
    જુઓને આ બંને બહેનો ‘લાઈક’ પર ક્લીક કરીને ડોકિયું કરી, કશું કહ્યા વગર જ હાલ્યા જાય છે!
    આપણા પ્રતિભાવો જે એમને જ માટે છે, છતાં આપણને પ્રોત્સાહન કરતા એમના બે શબ્દો લખવાનો એમને જ જો સમય ન હોય તો આપણી પાસે એમને ગમતા પ્રતિભાવોની અપેક્ષા રાખે એ તો ‘વન વે’ જેવું થયું ને! હાચી વાતને!
    ઘાયલની પીડા જો ઘાયલ ના જાણે તો?
    આ લખતાં ગાંધીજી યાદ આવી જાય છે! ” તું એવું કડવું ન બોલ (લખ) કે લોકો તને થૂંકી નાખે! ને એવું મિઠ્ઠું પણ ન બોલ(લખ) કે લોકો તને ચાવી જાય!”
    બોલો હવે આગળ લખવાનું મન થાય?

    મને મારો એક જૂનો શેર યાદ આવી ગયો!
    કડવું મારાથી કહેવાતું નથી!
    સાચું લોકોથી સમજાતું નથી!
    ‘ચમન’

    Like

    • આપ સૌ મિત્રોનો દિલથી ખૂબ ખૂબ આભાર. આપના પ્રતિભાવો વિવિધ વિષયોની પ્રેરણા છે અને માર્ગદર્શન પણ.
      શનિવારનો પત્ર પ્રસિધ્ધ કર્યા પછી out of town હોવાથી તરત જ પ્રતિભાવ અંગે પ્રતિભાવ (!) આપી શકી નથી તે માટે ખાસ ચિમનભાઈની માફી માંગી લઉં? નયનાએ આપેલ જવાબોમાં નિઃશંકપણે મારું endorsement હોય જ. મુ. શરદભાઈના જ્ઞાનનો લાભ મળે છે એને તો અમે સદનસીબ ગણીએ છીએ. અણગમાનો તો સવાલ જ નથી. અન્ય સર્વે મિત્રોના બ્લોગ પર પગલાં અને અભિપ્રાયોના રંગો અમારા પત્ર-સાથિયામાં ઝીકની જેમ ચમકી વધુ શોભી રહે છે તેથી તેનું મૂલ્ય પણ ઘણું જ છે.

      વાંચતા રહેશો…ડિસેમ્બર સુધી..અને તે પછી કંઈક નવું….

      દેવિકા ધ્રુવ

      Like

  8. સોરી ચમનભાઈ સાવ એવું નથી પરંતુ ઘણીવાર અમને શારીરિક, વ્યાવહારિક કે સામાજિક મુશ્કેલીઓ આપના પ્રતિભાવોના પ્રતિભવો આપવાના અડચણો ઉભી કરતી હોવાથી માત્ર ‘લાઈક’ કરીને સંતોષ માનવો પડે છે. ફરી અમારા બન્ને તરફથી માફી સાથે આભાર.
    નયના

    Liked by 1 person

  9. Sorry. There was a mistake. Revising here below.
    ઈન્દુબહેન અને નયનાબહેન,
    મારી સમજ છે કે મનને અમન નથી કરી શકાતું. મન છે એટલે જ માનવી છીએ. મન ન હોય તો પશુમાં અને આપણામાં કોઈ ભેદ ન રહે. પશુને મન ન હોય. તે વિચારી ન શકે. તેને કદી દુધ પાક પુરી ખાવાનુ મન ન થાય. એક મન જ છે જે વધારાનુ માનવીને મળેલ છે અને તેને કારણે જ માનવીની બુધ્ધીનો વિકાસ પણ થયો છે. સમસ્યા મનના હોવાની નથી. સમસ્યા મન જે આપણૂં સેવક છે તે રાજગાદી પર સવાર થઈ ગયું છે અને આપણે તેના ગુલામ. જે દી’ અસલી માલિક આત્મા જાગૃત થાય અને રાજ ગાદી પર બેસે એટલે જે મન આપણને હેરાન કરે છે તે જ મન સેવક તરીકે અદ્ભુત કામ આપે છે. આપણે બુધ્ધ પુરુષ તેને જ કહીએ છીએ જેનો આતમરામ હવે જાગી ગયો. મન જેના તાબામાં છેેે.તે હવે એ હુકમ કરેં કે મન શાંત થઈ જા, એટલે મન, વિચારો કરતું બંધ થઈ જાય. જ્યારે આપણુ મન સતત બકવાટ કરતું રહે. કાં મોનોલોગ કાં ડાયલોગ કાં સ્વપનો. વિજ્ઞાનિકો કહે છે કે આપણૂં મન (માઈન્ડ) આપણી ૮૦%થી વધુ ઉર્જા ખાઈ જાય છે. મારો આવો અનુભવ છે. કદાચ આપ સર્વેનો પણ હોય.
    શેષશુભ્

    Liked by 1 person

    • શરદભાઈ,
      મનને અ-મન કરવું એટલે જ એની સત્તા ન સ્વીકારવી એજ સંદર્ભમાં હું સમજી હતી.
      એક બીજી વાત આપની સાથે શેર કરવાનું ‘મન’ થયું- મારી દીકારીના કુતરાની હમણા થોડા મહિનાથી હું સંભાળ રાખતી હતી અને એને પણ મન છે એનો અનુભવ થયો. અમુક પ્રકારનું એપલ જ ખાય બીજા કોઈ પ્રકારના આપો તો અડકે પણ નહીં. પરંતુ એ લોકો કુદરતી રીતે જ જો પેટ બગડેલું હોય તો ખાય નહીં અને અમુક પ્રકારનું ઘાસ ચાવે. જ્યારે આપણે પેટ બગડેલું હોય તો પણ હજમ કરવાની ગોળી ખાયને પણ આરોગીયે છીએ. મન અને અંતરાઅત્માની વચ્ચે બુદ્ધિ ઘણો મોટો ભાગ ભજવે છે. મન માંકડું છે તો બુદ્ધિ મદારી છે. અંતરઆત્માની સત્તાને ફરી પ્રસ્થાપિત કરવા માટે માર્ગદર્શન અને પ્રયત્ન જરુરી છે.
      thanks sharadabhaaee.

      Liked by 1 person

      • નયનાબહેન;
        દરેક જીવની અંદર એક ઈન્ટેલીજન્સ પરમાત્માએ મુકેલ છે. કુતરો, ગાય, હાથી કે અન્ય પશુને ગમો અણગમો હોય જે તેના ઈન્ટેલીજન્સનો ભાગ છે. ગાયને માંસ ખાવા આપીએ તો ન ખાય અને સિંહને ઘાસ ખાવા આપીએ તો ન ખાય. પશુઓ ગંધ, સ્વાદથી ચીજ વસ્તુઓને પારખે અને ગમતી ચીજ ખાય કે ન ગમતી ખાવાનો ઈન્કાર કરે. પરંતુ તે વિચાર ન કરી શકે કે એપલને ધોઈને કે છાલ ઊતારીને કે ચાટ મસાલો છાંટીને ખાઊં તો વધુ સ્વાદિષ્ટ લાગે. ન તો તે વિચારી શકે કે ન તેવું કરી શકે. ગાયને ઘંઊ ખાવા આપીએ અને તેની ઈન્ટેલીજન્સ કહે કે તે ખાદ્ય છે તો તે ખાઈ જશે. તેને રોટલી આપીએ અને તેની ઈન્ટેલીજન્સ કહે કે રોટલી તેના માટે ખાદ્ય છે તો તે રોટલી ખાઈ જશે. રોટલી અને ઘંઊં સાથે મુકીએ તો તેની ઈન્ટેલીજન્સ તેને ગમતા ભોજનને ખાવા પ્રેરે. પણ ગાયને કદી ઘંઊંને દળી લોટ બાનાવી તેમાંથી રોટલી બનાવવાનો વિચાર કદી ન આવે. મનનુ કાર્ય છે વિચાર કરવાનુ. જે કેવળ મનુષ્ય જ કરી શકે છે.
        બિમારીમા પશુઓ ભોજન ત્યાગ કરે તે પણ તેની અંદરની ઈન્ટેલીજન્સનો ભાગ છે. આપણી ભિતર પણ આવી ઈન્ટેલીજન્સ છે જ. પણ મન કાબુમાં નથી તેથી બિમારી છત્તાં પણ મન થાય તે મુજબ આપણે ખાઈએ અને પછી દવાઓ પણ લઈએ. મન પર સંયમ હોય્ તો ઈન્ટેલીજન્સ પ્રમાણે વરતી શકાયઆપણુ શરીર સતત આપણિ સાથે સંવાદ કરે છે. પણ મનના કોલાહલમાં તે સંભળાતો નથી. આપણી મોટાભાગની બિમારીઓનુ કારણ પણ મન છે.મનનો સદુપયોગ થાય તો વિવેકબુધ્ધીનો વિકાસ થાય અને મનનો દુરઊપયોગ થાય તો દુર્બુધ્ધીનો વિકાસ થાય. પછી તે દુર્બુધ્ધી આપણને ભટકાવે. મન માંકડું છે તો વિવેકબુધ્ધી મદારી. બુધ્ધી નહીં. આપણે જેને બુધ્ધી કહીએ છીએ તે મોટાભાગે સ્મૃતિ હોય છે. આત્મસત્તાને પ્રાપ્ત કરવાની નથી તે છે જ. કચરો સાફ થાય એટલે તેની સત્તા પ્રવર્તે. કહે ને કે તરણા ઓથે ડુંગર રે ડુંગર કોઈ દેખે નહીં. બસ આંખમાં એક તરણૂ પડે અને સામે જ ડુંગર હોય તો પણ નથી દેખાતો. તરણુ નીકળી જાય તો ડુંગર દેખાઈ જાય. પણ તરણુ જન્મો જન્મોનુ પડેલું છે કોઈ આંખનો ડોક્ટર (સતગુરુ)મળે તો સહેલું પડે. આપણે તરણૂં કેમ કાઢવું જાણતા નથી અને આંખો ચોળી ચોળીને લાલ કરીએ અને બળે છે, બળે છે ની બુમો પાડીએ. ખરું કે?

        Liked by 1 person

  10. માણસ ગમે તેવો પાવરફુલ હોય કે દૂનિયા ગમે તેટલી ટેક્નોલોજીમાં આગળ ને આગળ ધપતી જાય પણ જન્મ અને મૃત્યુની આ બે ક્ષણ તો કોઈના હાથમાં નથી. touch expression of Realities in life.

    Liked by 2 people

  11. I thoroughly enjoyed reading your 43rd letter, defining an artist, root cause of sad and happy feelings and limitations of human achivements over birth and death!

    Liked by 1 person

  12. ટેકનોલોજી વિષે માનવજાતે સજાગ અને સભાન રહેવાની જરૂર છે. આપની એરોગ્રામની વાત ઘણી રોચક છે. આજે કમ્પ્યુટર, મોબાઇલ અને વિવિધ સોફ્ટવેરના કારણે દુનિયા નાની બની ગઈ છે તેવું કહેવાય છે. પરંતુ તેનાથી મન-મન વચ્ચેનાં અંતર ઓછાં નથી થયાં. કદાચ રોમાંચકતા અને સંવેદનશીલતા ઘટતાં જતાં જાય છે. આ દુ:ખદ વાત છે. પરિવાર, સમાજ અને માનવજાતના ઘટકો વચ્ચે સંવાદિતા સ્થપાયેલી રહે તે આવશ્યક છે.
    આપનો પત્ર રસપ્રદ લાગ્યો. … હરીશ દવે

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s