ગુર્જર નારી-‘કુમાર’-સપ્ટે. ૨૦૧૬

‘કુમાર’ સપ્ટે.૨૦૧૬માં પ્રસિધ્ધ થયેલ “ગુર્જર નારી” વિશે લેખ.

gurjar-nari

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ગુર્જર નારી….શબ્દમાં કેટલું લાલિત્ય છે? કેટલી સૌમ્યતા અને સંસ્કારિતા છે ? કોઈ કવિ કે લેખક એવો હશે ખરો, જેણે ગુજરાતી નારી વિષે કંઈ લખ્યું હોય ?!! અરે ભાઈ, નારી તો સર્જનની જનની છે અને સર્જકની પણ ખરી સ્તો ! 

આદિઅનાદિ કાળથી કહેવાતું આવ્યું છે કે, “યત્ર નાર્યેસ્તુ પૂજ્યન્તે રમન્તે તત્ર દેવતાઃ વાત જેટલી સમગ્ર નારી જાતિ માટે લાગુ પડે છે તેટલી વિશેષ રીતે ગુજરાતી નારીને પણ લાગુ પડે છે. વિષે કંઈ પણ કહેવું હોય તો સૌથી પ્રથમ યાદ આવે આપણા ગુજરાતના જાણીતા, માનીતા અને લાડીલા કવિ શ્રી અવિનાશભાઈ વ્યાસની સુપ્રસિધ્ધ પંક્તિઓઃ

કંઠે રૂપનું હાલરડું ને આંખે મદનો ભાર,
ઘૂંઘટમાં જોબનની જ્વાળા,ઝાંઝરનો ઝણકાર;
લાંબો છેડો છાયલનો ને ગજરો ભારોભાર,
લટક મટકતી ચાલ ચાલતી જુઓ ગુર્જરી નાર,
અરે ભાઈ જુઓ ગુર્જરી નારજુઓ ગુર્જરી નાર 

વીર કવિ નર્મદ,દલપતરામથી માંડીને પ્રાચીન,મધ્યકાલીન કે અર્વાચીન કાળના જે જે સર્જકોએ જ્યારે જ્યારે ગુજરાતની ગાથા ગાઈ છે ત્યારે ત્યારે ગુજરાતી નારીની ગરિમા પણ અચૂક વર્ણવી છે . સ્થળ કે સમયના સીમાડા તેને ક્યારેય નડ્યા નથી. કાલે હતી તે વાત આજે પણ છે. વતનમાં હોય કે વતનથી દૂર પણ ગુજરાતની નારીમાં ગુજરાતના દરેક શહેરનું નૂર છે. કનૈયાલાલ મુનશીની અસ્મિતા છે,પાટણની પ્રભૂતા છે તો મેઘાણીની રસધાર પણ છે. વધુ ભણેલી હોય કે થોડું પણ તેનામાં સુરતના હીરાની પાસાદાર ચમક છે.મહદ્અંશે પોતાના ઘરસંસારને સુપેરે સજાવતી જાણે કે સરસ્વતીચન્દ્રની કુમુદસુંદરી છે. નાટ્યક્ષેત્રે છેલછબીલી સંતુરંગીલી છે. ગઈકાલની હોય કે આજની..નજરના જામ છલકાવનારી કામિની છે. મલ્હાર રાગ ગાઈને મેઘરાજને બોલાવતી,વરસાદ વરસાવતી તાનારીરી છે તો યમરાજને પડકારતી સાવિત્રી પણ છે. 

અલબત્ત,જીવન અને જગત પરિવર્તનશીલ છે એટલે આજની ગુજરાતી નારી પછી પૂર્વમાં હોય કે પશ્ચિમમાં,બાહ્ય રીતે જરા જુદી તો લાગે . છતાં પ્રગતીશીલ આધુનિક નારીની આંતરિક આભા તો સદીઓ જૂની ચમકીલી છે. આદ્ય કવિઓની જેમ મીરાં,શબરી કે સીતાની વાત કરીએ કે દેશવિદેશે ફરતી આજની નારીની વાત કરીએ પણ ગુજરાતી સ્ત્રીની સંવેદના તો બધે હરકાળમાં એકસરખી છે. સંવેદના તો એની તાકાત છે,નબળાઈ નથી. ધાર છે,કહો કે અણી વખતની ઢાલ છે,જીવન જીવવાની આબાદ ઔષધિ છે,જડીબુટ્ટી છે. સંવેદનામાં જેટલી વધારે સચ્ચાઈ તેટલી વધારે શક્તિ. મેંદી ભલે માળવાની લાવે પણ એનો રંગ તો ગુજરાત જેવો ક્યાંય ખીલે !

વિદેશમાં રહેતી ગુજરાતી નારી સમયને અભાવે ભલે પીઝા,પીટા કે નાન થી ટેવાઈ હોય,ભલેજેવો દેશ તેવો વેશ ન્યાયે પહેરવેશમાં ફેરફાર કર્યો હોય,પણ હરહંમેશહરહંમેશવતનની પ્યાસી છે. ગુજરાતના તહેવારો જેવાં કે,દિવાળી,હોળી,નવરાત્રી,ઉત્તરાયણ વગેરી મસ્તીથી ઉજવે છે. ગુજરાતી વાનગીઓ મન ભરીને માણે છે.હા, નવો સમય છે,નવી પાંખ છે,નવા ઉમંગો છે,નવો મલકાટ છે.એટલે નવી રીતો છે,પણ દિલ તો એનું છે. હજી આજે પણ દરેક ગુર્જર નારીને સ્નેહનું સિંદૂર ગમે છે,પ્રેમના કંગન ગમે છે અને આદરના અલંકાર ગમે છે.

છેલ્લે, સાબરમતી અને તાપીના પાણી  પીધેલ પાણીદાર ગુર્જર નાર વિષે એટલું કહીશ કે,

વાણી જેની ગુર્જરી ને ગાથા ઘર ઘર ન્યારી છે,
વેશભૂષા વિદેશી પણ અંતરમાં વસનારી છે.
પૂરવ હો યા પશ્ચિમ, ઉત્તર હો યા દક્ષિણ;
તનમન જેનું ગુજરાતી, ગરબે ઘૂમતી નારી છે

 અસ્તુ.

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ

હ્યુસ્ટન

 

9 thoughts on “ગુર્જર નારી-‘કુમાર’-સપ્ટે. ૨૦૧૬

  1. Interesting poem written by Gulzar. You may like this.
    लोग सच कहते हैं –
    औरतें बेहद अजीब होतीं है

    रात भर पूरा सोती नहीं
    थोड़ा थोड़ा जागती रहतीं है
    नींद की स्याही में
    उंगलियां डुबो कर
    दिन की बही लिखतीं
    टटोलती रहतीं है
    दरवाजों की कुंडियाॅ
    बच्चों की चादर
    पति का मन..
    और जब जागती हैं सुबह
    तो पूरा नहीं जागती
    नींद में ही भागतीं है

    सच है, औरतें बेहद अजीब होतीं हैं

    हवा की तरह घूमतीं, कभी घर में, कभी बाहर…
    टिफिन में रोज़ नयी रखतीं कविताएँ
    गमलों में रोज बो देती आशाऐं

    पुराने अजीब से गाने गुनगुनातीं
    और चल देतीं फिर
    एक नये दिन के मुकाबिल
    पहन कर फिर वही सीमायें
    खुद से दूर हो कर भी
    सब के करीब होतीं हैं

    औरतें सच में, बेहद अजीब होतीं हैं

    कभी कोई ख्वाब पूरा नहीं देखतीं
    बीच में ही छोड़ कर देखने लगतीं हैं
    चुल्हे पे चढ़ा दूध…

    कभी कोई काम पूरा नहीं करतीं
    बीच में ही छोड़ कर ढूँढने लगतीं हैं
    बच्चों के मोजे, पेन्सिल, किताब
    बचपन में खोई गुडिया,
    जवानी में खोए पलाश,

    मायके में छूट गयी स्टापू की गोटी,
    छिपन-छिपाई के ठिकाने
    वो छोटी बहन छिप के कहीं रोती…

    सहेलियों से लिए-दिये..
    या चुकाए गए हिसाब
    बच्चों के मोजे, पेन्सिल किताब

    खोलती बंद करती खिड़कियाँ
    क्या कर रही हो?
    सो गयी क्या ?
    खाती रहती झिङकियाँ

    न शौक से जीती है ,
    न ठीक से मरती है
    कोई काम ढ़ंग से नहीं करती है

    सच है, औरतें बेहद अजीब होतीं हैं ।

    कितनी बार देखी है…
    मेकअप लगाये,
    चेहरे के नील छिपाए
    वो कांस्टेबल लडकी,
    वो ब्यूटीशियन,
    वो भाभी, वो दीदी…

    चप्पल के टूटे स्ट्रैप को
    साड़ी के फाल से छिपाती
    वो अनुशासन प्रिय टीचर
    और कभी दिख ही जाती है
    कॉरीडोर में, जल्दी जल्दी चलती,
    नाखूनों से सूखा आटा झाडते,

    सुबह जल्दी में नहाई
    अस्पताल मे आई वो लेडी डॉक्टर
    दिन अक्सर गुजरता है शहादत में
    रात फिर से सलीब होती है…

    सच है, औरतें बेहद अजीब होतीं हैं

    सूखे मौसम में बारिशों को
    याद कर के रोतीं हैं
    उम्र भर हथेलियों में
    तितलियां संजोतीं हैं

    और जब एक दिन
    बूंदें सचमुच बरस जातीं हैं
    हवाएँ सचमुच गुनगुनाती हैं
    फिजाएं सचमुच खिलखिलातीं हैं

    तो ये सूखे कपड़ों, अचार, पापड़
    बच्चों और सारी दुनिया को
    भीगने से बचाने को दौड़ जातीं हैं…

    सच है, औरतें बेहद अजीब होतीं हैं ।

    खुशी के एक आश्वासन पर
    पूरा पूरा जीवन काट देतीं है
    अनगिनत खाईयों को
    अनगिनत पुलो से पाट देतीं है.

    सच है, औरतें बेहद अजीब होतीं हैं ।

    ऐसा कोई करता है क्या?
    रस्मों के पहाड़ों, जंगलों में
    नदी की तरह बहती…
    कोंपल की तरह फूटती…

    जिन्दगी की आँख से
    दिन रात इस तरह
    और कोई झरता है क्या?
    ऐसा कोई करता है क्या?

    सच मे, औरतें बेहद अजीब होतीं हैं

    Liked by 2 people

    • वाह…क्या खूब कही!!

      “जिन्दगी की आँख से
      दिन रात इस तरह
      और कोई झरता है क्या?
      ऐसा कोई करता है क्या?”

      Liked by 1 person

  2. કવિશ્રી અવિનાશ વ્યાસે ગુર્જરી નાર માટે એટલા સુંદર અને જોમવંતા શબ્દો આલેખ્યા છે કે ગરવી ગુર્જરી નાર હોવા માટે ગૌરવ અનુભવાય.
    દેવિકાબેન, તમે પણ ગરવી ગુજરાતણ માટે એવું જ ગૌરવવંતુ આલેખન કર્યું છે.

    Liked by 1 person

  3. પ્રિય દેવિકા બેન ધ્રુવ
    તમારી ઉપમાઓને હું બરાબર યોગ્ય ગણું છું .
    તમારી ગઝલ મને ગમી
    न पीना हराम है न पिलाना हराम है
    पीनेके बाद होशमें आना हराम है
    वो सज़दा क्यारहे एहसान जिसमे सर उठानेका
    इबादत और ब कदर होश तौहीने इबादत है .

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s