પત્રશ્રેણી-૫…જાન્યુ.૩૦,૨૦૧૬

દર શનિવારે…

કલમ-૧  કલમ-૨

 

 

 

 નીના,

કોલેજ કાળની વાતો લખીને તું મને સાબરમતીને તીરે લઈ ગઈ. એચ. કે આર્ટ્સ કોલેજમાં વહેલી સવારે ઝીરો પીરીયડ્માં સંસ્કૃતના પાઠો ભણવાનો પણ એક લ્હાવો હતો! આપણે કેટલાં નસીબદાર કે મોટા મોટા સાહિત્યકારો પાસે ગુજરાતી ભણ્યા. આજે તેમાંના મોટા ભાગના સાક્ષરો દિવાલ પરની ફ્રેઇમમાં આવી ગયાં છે. ક્યાં આજની કોલેજ લાઈફ અને ક્યાં તે વખતની ? ભારતની દરેક મુલાકાત દરમ્યાન સ્પષ્ટપણે  દેખાયું છે કે, શિક્ષણની પધ્ધતિ અને વાતાવરણમાં હવે ધરખમ ફેરફાર થઈ ગયો છે. ઘણીવાર વિચારું છું કે આજની યુનિવર્સિટીનો સ્નાતક બનીને બહાર નીકળતો વિદ્યાર્થી જીવન પ્રવેશ માટેનો પાસપોર્ટ મેળવે છે પણ જીવન પ્રવાસ માટેનો વીસા પામે છે ખરો ?! ખેર !

આજથી ૩૫ વર્ષ પૂર્વે,૧૯૮૦ની સાલમાં અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક શહેરની ધરતી પર પગ મૂક્યો ત્યારે….ઓહોહો….આખું વિશ્વ કંઈ જુદું જ અનુભવેલું. ભાષાના ઉચ્ચારોથી માંડીને, ૠતુઓના ચક્ર, આબોહવા, રીતરિવાજ,લોકો,બધું જ સાવ નોખું.  એવા જીવનમાં ગોઠવાઈ શકાશે કે કેમ એ એક પ્રશ્ન બિહામણું રૂપ ધરીને ડરાવ્યા કરતો. પણ “કદમ અસ્થિર હો તેને કદી રસ્તો નથી જડતો ને અડગ મનના મુસાફરને હિમાલય પણ નથી નડતો’ એ ન્યાયે આ સ્વૈચ્છિક સ્વીકારેલા સંજોગો અને સમયની સાથે તાલ મિલાવી આગળ ધપ્યે રાખ્યું.

તારી એક વાત મને ખૂબ સાચી લાગી કે,અહીં  બે ચાર મહિના ‘વીઝીટર’ તરીકે આવીને  ‘અમેરિકાના કે યુરોપના અનુભવો’ વિશે ઘણું લખાયું છે. પણ વર્ષો સુધી જીવન વીતાવ્યા પછી એનું સમગ્રતયા દર્શન કરાવનાર કદાચ બહુ ઓછા હશે. શિક્ષણ-પ્રથાના જ મુદ્દાને આગળ વધારું તો મારા પહેલાં અનુભવની વાત કરું. અરે, પ્રથાની વાત ક્યાં? એ તો પછી આવશે. પહેલાં તો  સ્કૂલમાં પ્રવેશ અંગેની વાત. સાંભળ.

અહીંની નિશાળોમાં જૂન મહિનામાં વેકેશન પડે. અમે એપ્રિલ મહિનામાં ન્યૂયોર્કમાં આવ્યા. પહેલાં જ અઠવાડિયામાં બંને બાળકોને લઈ નજીકની સ્કૂલમાં ગયાં. અમને એમ હતું કે, સપ્ટે.થી શરુ થતાં વર્ષ માટે ‘એડમિશન’ મેળવી લઈએ. અમારા આશ્ચર્ય વચ્ચે, માર્ગદર્શક શિક્ષક, અમારી સાથે એક કલાકથી પણ વધુ સમય મેળવી શાંતિથી બેઠા અને અમને વિનય અને આદરપૂર્વક બધી માહિતી આપી અને એ જ દિવસથી પ્રવેશ પણ આપી દીધો. એટલું જ નહિ, બીજાં જ દિવસથી શાળામાં જવાની મંજૂરી પણ આપી કે જેથી કરીને બાળકો અહીંના વાતાવરણથી, પધ્ધતિથી વાકેફ થાય અને તેમને ઈંગ્લીશ ઉચ્ચારોને સમજવાનો અવકાશ અને પૂરતો સમય મળી રહે! અમે તો આભા જ થઈ ગયા!  કારણ કે,અમારા મનના નેપથ્યમાં તો બાળકના જન્મ પહેલાં જ, સ્કૂલોના એડમિશનની ચિંતા કરતા માબાપોના દ્રશ્યો ચાલતા હતાં ! આપણા દેશમાં ઊંચામાં ઊંચું બુધ્ધિધન હોવા છતાં, એક માત્ર સારી પધ્ધતિને અભાવે કેટલો મોટો ફરક? નાની નાની વસ્તુઓનો મહિમા ઘણો મોટો હોય છે એ ત્યારે સમજાયું.

માતૃભૂમિ માટે મને ખુબ પ્રેમ છે, અભિમાન છે.તટસ્થ રીતે જોવાની દ્રષ્ટિ ત્યાંથી જ કેળવાઈ છે. કદાચ એટલે જ વિશ્વની બારીઓ ખોલીને કશાયે પૂર્વગ્રહ વગર, જુદા જુદા પણ સાચાં દ્રશ્યો આલેખવાની અને વહેંચવાની ઝંખના સળવળી. માર્શલ પ્રોસ્ટ નામના એક લેખકે લખ્યું છે તેમ, સાચો આનંદ નવા દ્રશ્યો જોવામાં નહીં, પણ એ જ દ્રશ્યને નવા દ્રષ્ટિબિંદુથી જોવામાં છે. હમણાં હમણાં ધૂમકેતુની ‘રજકણ’ જેવા સુવિચારોના ઘણાં પુસ્તકો વાંચી રહી છું.  અંગ્રેજી સાહિત્ય પણ વધારે વાંચવું છે. ગુજરાતીની સાથે સાથે હિન્દી, અંગ્રેજી,ઉર્દૂ  દરેક ભાષા માટે મને આદરભાવ છે. કારણ કે, કોઈપણ ભાષા એ અભિવ્યક્તિનું માધ્યમ છે. એ જુદી વાત છે કે, સૌને પોતાની ભાષા માટે સવિશેષ પ્રેમ હોય. વળી સાહિત્ય ક્યા જીવનથી જુદું છે? હું તો દ્રઢપણે માનું છું કે, સાહિત્ય એ બીજું કંઈ જ નથી પણ આ જોવાતું જગત છે અને જીવાતું જીવન છે. સાહિત્ય એનું જ પ્રતિબિંબ છે. તું શું કહે છે ? જરૂર લખજે.

આ વાંચીને અન્ય દેશોના આપણા જેવાં આ પત્રશ્રેણીમાં જોડાય તો સોનામાં સુગંધ ભળે.  કારણ કે, આજની આ ટેક્નોલોજીના ચમત્કારિક કહીશકાય તેવાં માધ્યમોએ તો જગતને ખુબ નાનુ બનાવી દીધું છે અને  નજીક લાવી દીધું છે. એ રીતે જોઈએ તો કવિવર ઉમાશંકર જોશીનું  ‘વિશ્વમાનવી’નું સ્વપ્ન સાકાર થતું નથી લાગતુ? આ સંદર્ભમાં મારી બે પંક્તિ લખી આજે અટકું છું. 

હું કોણ છું ને  ક્યાંનો  છું?પ્રશ્નો  નકામા લાગતા,
ઇન્સાન છું
 બ્રહ્માંડનો,બસ એ કથન  સમજાય  છે.
છોડો બધી વ્યાખ્યા  જુની,જે જે વતન માટે રચી,
આજે
  જુઓ  વિશ્વનું,પૃથ્વી વતન  કે’વાય  છે.
 

ચાલ,ત્યારે, મળીશુ અહીં જ ..આ રીતે….આવતા શનિવારે…. 

દેવી.
જાન્યુ.૩૦,૨૦૧૬

 

9 thoughts on “પત્રશ્રેણી-૫…જાન્યુ.૩૦,૨૦૧૬

  1. Pingback: શબ્દોને પાલવડે » પત્રશ્રેણી-૫…જાન્યુ.૩૦,૨૦૧૬

  2. સરસ!
    ૧૯૯૬મામ મને વર્ડ ટ્રેડ સેંટર ના ૧૧૫માં માળે આ અનુભવ થયો હતો જ્યાં ગાઈડ કહેતો હતો.. આકાશને આંબવાનું આ પ્રથમ પ્રવેશ દ્વાર છે ( જો કે હવે તો તે રહ્યું નથી પણ હા આકાશમાં હજી છીયે ખરા…)

    Like

  3. જીવંત બન્યું છે. પત્રો આરસી જેવા હોય છે જેમાં વાંચનારને લખનારનો ચહેરો દેખાય છે. પ્રત્યૂત્તરો એટલે જ આ કાર્યમાં બહુ જરુરી બની રહે છે. હા, એક જ લેખકના બન્ને બાજુના પત્રોની શૈલી ને ભાષા અલગ પડવાં જોઈએ.

    સરસ કાર્ય થયું છે તેને શુભેચ્છાઓ.

    Like

  4. છ મહિના પહેલા સુધી થતું હતું કે ભારત જ જવું જોઇએ. ભારત જ જવું જોઇએ.

    પણ આ શાળાના અનુભવોએ મને વિચારતી કરી મૂકી.

    ગયા વરસે લંડનમાં સહેલાઇથી મારી બેબીને પ્રિ-નર્સરીમાં એડમીશન મળી ગયેલું.

    એ વાત જુદી છે કે માત્ર મહિનામાં જ અમે ઘર બદલ્યું.

    તો ય નવા શહેરમાં મુદ્દત પ્રમાણે એને નર્સરીમાં સહેલાઇથી એડમીશન મળી ગયું.

    ત્યાં બે મહિના ગઇ ને પાછું અમારે ઘર બદલવાનું થયું ને ૧ વારની મુલાકાતમાં

    અડધેથી બીજા એરિયાની નર્સરીમાં પણ એડમીશન મળી ગયું.

    મારે આવતા મહિને બીજા બાળક વખતે શાળાના ટાઇમીંગમાં એટલે કે સવાર અને બપોર પાળીમાં

    થોડી છૂટ જોઇએ છે તો એના માટે પણ એક જ વાર વાત કરી અને પૂરેપૂરો સહકાર.

    વાહ……
    but…..

    આવું તો હું ક્યારેય ભારતમાં કલ્પી પણ ના શકું.

    અત્યંત દુઃખ સાથે આ વાસ્તવિકતા સ્વીકારું છું.

    Like

  5. દેવિકાબહેન, મેં પાંચે પત્રો વાંચ્યા છે. સામાન્ય વાતચીતની શૈલીમાં, રોજીંદા જીવનના પ્રસંગોને વણી લેતી સરસ શૃંખલાની શરૂઆત કરી છે. જવાહરલાલ નહેરૂના Fathers letters to daughter ની ઢ્બે એને ધીરે ધીરે માહિતીપૂર્ણ પણ બનાવજો. પ્રથમ પત્રમાં કહેલી બધી વાતો સાથે હું સહમત છું.

    Like

  6. દેવિકાબેન;
    લેખન શૈલી અને અભિવ્યક્તિ સુંદર છે. પણ ભારતની સમસ્યાઓ અન્ય દેશો કરતાં તદ્દન જુદી છે. અન્ય દેશના નાગરિકને કહો કે અમારે ત્યાં રખડતી ગાયોની સમસ્યા છે. તો તે તરત જ કહેશે, આતો કાંઈ સમસ્યા છે? રખડતી ગાયોને પકડી સરકારી ગૌશાળાઓ ભેગી કરીદો. સરકારને જે આવક થશે તેમાંથી ગાયોનો નિભાવ પણ થશે અને રખડતી ગાયોની સારી રીતે માવજત પણ”
    પરંતુ તેમને ખબર નથી હોતી કે અહીં ગાયોને પકડવી સહેલી નથી. ગોપાલક મડળો, હિન્દુ ધર્મગુરુઓ, શંકરાચાર્યો, ગૌભક્તો, રાજકારણીઓ, સમગ્ર હિન્દુ સમાજ એ બધાની નારાજગી વહોરવાની અને સંઘર્ષમાં ઉતરવું પડે. કેટલાય કોઠા પાર પાડો ત્યારે એક ગાયને પકડી શકાય. તુરંત જન આંદોલન શરુ અને ગાય પકડવાની બાજુ પર અને દેશમાં દાવાનળ શરુ થઈ જાય. આ કડવું સત્ય છે.
    આપે અહીં શૈક્ષણિક સ્કુલોમાં એડમિશનનો દાખલો આપેલ છે. અમદાવાદની વાત કરું. હું અમદાવાદની એક કન્સલટન્સી કંપનીમાં કામ કરતો. અમદાવાદના મ્યુનિસીપલ કમીશનર અમારા એમડીના મિત્ર હતાં અને અમદાવાદને ડેવલપ કરવામાં તેમને રસ. કમીશનર અમદાવાદને ડેવલપ કરવા શું શું કરી શકાય તેની ચર્ચા કરવા બોલાવેલ.આનેક સુધારો બાબતે ચર્ચાઓ થઈ તેમાં શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર પણ હતું. અમે તેમને પૂછ્યું કે તમારું વાર્ષિક બજેટ કેટલું છે તે મુજબ અમે પ્લાન કરી આપીએ. અને તે માટે અમને તમારા હાલના આવક અને ખરચના આંકડઓની માહિતી મોકલાવો.
    થોડા દિવસ પછી અમને માહિતી મળી તેનુ એનાલીસીસ કરતાં જણાયું કે આવકના ૮૬% રકમ પગારોમાં જતી હતી. જે કાંઈ ડેવલપમેન્ટ કરવું હોય તે ૧૪% રકમમાં જ કરવાનુ હોય ત્યારે ઈમરજન્સી સેવાઓને જ પ્રાધ્ય આપવું પડે. આથી અમે તેમને જણાવ્યું કે કાંતો આવક વધે અને ખર્ચ ઘટે તો જ ડેવલપમેન્ટ થઈ શકે. બન્ને પાસાઓ વિચારતાં લાગ્યું કે ખર્ચ ઘટાડવો શક્ય નથી. કોઈ કર્મચારીને છુટો કરવો અહીં શક્ય નથી. કર્મચારીઓને કાયદાકિય રક્ષણ છે. આથી આવક વધારવી પડે. આવક ક્યાં ક્યાં વધારી શક્યા તો પહેલું દ્યાન માકનના કરવેરા પર ગયું જે ખુજ નહિવત છે. જેમકે હું ૧૪૪૦ સ્ક્વેરફુટનો ફ્લેટ ધરાવું છું અને વાર્ષિક ટેક્ષ ફક્ત રુપિયા ૬૫૦/- જ આવે છે. મકાનની હાલની કિંમત ૫૦લાખ છે. એટલે અમે કહ્યું કે મકાનનો ટેક કમસે કમ ૪૦% વધારી શકાય તેમ છે જેથી આવક વધે.
    આઆંગે ચર્ચા માટે ફરી ગયા તેમના બીજા ઓફિસરો પણ હાજર હતાં. દરેકનો મત હતો કે ૪૦૦% તો ભુલી જાઓ પણ ૪૦% પણ ટેક્સ વધારીએ તો છાપાવાળા અને રાજાકિય નેતાઓ મોટું તોફાન ઉભું કરી મુકે અને સરકાર ઉથલી જાય. હવે ૬૫૦ રુપિયના વાર્ષિક મ્યુનિસિપલ ટેક્સમાં શૈક્ષણિક વેરો પણ સામેલ છે.જ્યારે અમેરિકામાં જો કોઈ મકાન સાત વર્ષ માટે બંધ કરી દઈએ તો આઠમા વરસે તે મકાન મ્યુનિસિપાલીટીને આપી દેવું પડે એટલો ટેક્સ તેની પર ચઢી જાય. મ્યુનીસિપાલીટીની આવક જ નથી અને લોકોને ટેક્સ ભરવો નથી તો અમેરિકા જેવી સગવડો ક્યાંથી મેળવી શકાય?
    પણ આપણને ગ્રાઊન્ડ રીયાલીટીની ખબર નથી હોતી. કેટલીય આવી બાબતો છે જે ને અમેરિકા સથે સરખામણી કરવી જ શક્ય નથી. ભારતની સમસ્યાનો એક જ હલ છે મેરિટોક્રસી. ભારતની ડેમોક્રસી એ ડેમોક્રસી ઓઅછી અને મોબોક્રસી વધુ છે. અને જ્યાંસુધી મોબોક્રસી છે ત્યાં સુધી પ્રગતિ શક્ય જ નથી.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s